انرژی هسته ای و کشاورزی

شروع کار :

شروع كار تحقیقات هسته ای در ایران، بار دیگر رسانه های غربی با جنجال آفرینی، در تلاش اند که در تصمیم و عزم کشورمان مبنی بر تاسیس نیروگاههای هسته ای برای مصارف صلح آمیز، شک و شبهه وارد سازند. این در حالی است که ایران اسلامی با تعیین خطوط قرمز برای برنامه های صلح آمیز هسته ای، عزم و اراده راسخ خود را برای دستیابی به تکنولوژی هسته ای و نیز غنی سازی اورانیوم در داخل ثابت نموده است. انرژی هسته ای به صورت صلح جویانه موارد مصرف گوناگونی دارد و بر عکس گفته کشورهای غربی قصد ایران دستیابی به سلاح هسته ای نبوده و نیست.

اهداف تحقیقات هسته ای :

ایران همانند کشورهای در حال توسعه از پیگیری تحقیقات هسته ای اهداف زیر را دنبال می کند.

۱ - بخش پزشکی و بهداشتی:

بر طبق آمارهای سازمان بهداشت جهانی میزان افراد سرطانی در کشورهای در حال توسعه تا سال ۲۰۱۵ هر سال ۱۰ میلیون نفر افزایش می یابد. این در حالی است که شیوه های زندگی در حال تغییر است. اکثر کشورهای در حال توسعه دارای متخصصین کافی در این زمینه با دستگاههای پرتونگاری نمی باشند تا بتوانند به طور موثر و ایمن با بیماران سرطانی خود تعامل کنند. همچنین از تکنیک های هسته ای در ساخت داروهای هسته ای نیز استفاده می شود و در طول سال گذشته آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) ۵ دوره آزمایش فقط در آسیای غربی در این خصوص برگزار نمود. به طور کلی می توان موارد ذیل را به عنوان مصادیق کاربرد تکنیک های هسته ای در حوزه پزشکی نام برد.

- تشخیص و پیگیری درمان سرطان پروستات.

- تهیه و تولید کیت های هورمونی.

- تشخیص سرطانهای کولون، روده کوچک و برخی سرطان های سینه.

۲ - کاربرد انرژی اتمی در بخش دامپزشکی و دامپروری

در این حوزه هم می توان از مصادیق ذیل نام برد:

- کاربرد تکنیک های هسته ای در تغذیه دام.

- استفاده از تکنیک های هسته ای در تولید مثل دام.

۳ - کاربرد تکنیک های هسته ای در مدیریت منابع آب

از آنجا که ایران در منطقه خشک و کم باران قرار گرفته است و مناطق مختلف آن به دلیل کمبود آب با مشکلات جدی مواجه است و حتی برخی مناطق نیز امکان دسترسی مناسب به آب آشامیدنی بهداشتی را نیز ندارند، لذا بکارگیری تکنیک های هسته ای، برای شناسایی حوزه های آب خیز زیرزمینی، آب های سطحی و زیرزمینی، کشف و کنترل آلودگی نشت و ایمنی ها امر حیاتی است. از سوی دیگر با توجه به اینکه ایران بیشترین مرز آبی را در میان کشورهای حوزه خلیج فارس دارد با استفاده از فن آوری هسته ای می تواند ضمن رفع نیاز مناطق جنوبی خود به آب شیرین، به عمده ترین کشور منطقه، برای صادرات آب شیرین به کشورهای حوزه خلیج فارس تبدیل گردد.

۴ - کاربرد انرژی هسته ای در بخش صنایع غذایی و کشاورزی

ایران برای رهایی از اقتصاد تک محصولی و کاهش میزان وابستگی به درآمدهای نفتی مجبور است که با استفاده از تکنیک های نوین به توسعه هر چه بیشتر بخش کشاورزی به عنوان بخش درآمدزا اقدام کند. این در حالی است که ایران با داشتن زمین های حاصلخیز و چهار فصل بودن آن می تواند با رشد و توسعه در بخش کشاورزی علاوه بر تامین نیازهای داخلی، به یکی از عمده ترین صادرکنندگان محصولات کشاورزی در منطقه تبدیل گردد.

در این حوزه نیز می توان مصادیق ذیل را نام برد:

- جلوگیری از جوانه زدن محصولات غذایی.

- افزایش زمان نگه داری.

- کاهش میزان آلودگی میکروبی.

- از بین بردن ویروس ها.

- طرح بررسی و جهش گیاهانی چون گندم و برنج و پنبه.

۵ - کاربرد انرژی اتمی در بخش صنایع.

بی شک ایران نیز همانند کشورهای در حال توسعه برای رقابتی نمودن محصولات صنعتی خود در بازارهای جهانی و کسب سهم عادلانه از عواید محصولات صنعتی در منطقه مجبور به بکارگیری تکنیک های هسته ای بخش صنعت و صنایع مختلف است. در این حوزه هم، می توان از مصادیق ذیل نام برد:

- طراحی و ساخت انواع سیستم های هسته ای جهت کاربردهای صنعتی مانند سیستم های سطح سنجی، ضخامت.

- اندازه گیری خاکستری زغال سنگ.

- بررسی کوره های مذاب شیشه سازی جهت تعیین اشکالات آنها.

نشت یابی در لوله های انتقال نفت با استفاده از تکنیک هسته ای.

۶ - کاربرد انرژی اتمی در تولید الکتریسیته.

یکی از اهداف مهم و اصلی جمهوری اسلامی ایران از بکارگیری فن آوری صلح هسته ای در بخش انرژی، تولید برق هسته ای است.

جمهوری اسلامی ایران با توجه به ملاحظات ذیل می تواند صرفا به خاطر داشتن منابع عظیم نفت و گاز تنها متکی به تامین انرژی خود از میان سوخت های فسیلی باشد.

- این منابع محدود بوده و متعلق به نسل های آینده کشور نیز می باشد، لذا استفاده بی رویه از آنها مجاز نیست.

- استفاده از این منابع در صنایع تبدیلی نظیر پتروشیمی به مراتب انرژی بیشتری برای کشور در پی دارند.

- دولت یارانه های پنهان زیادی بابت مصرف سوخت در داخل کشور می پردازد که هزینه های تولید و توزیع این فرآورده های سوختی تامین نمی گردد.

- کشور تا حدود زیادی ملزم به اجرا و اعمال قوانین زیست محیطی در جهت بقای کره زمین و محیط زیست آن نیز می باشد.

مجموعه دلایل مذکور اتکای سیستم عرضه انرژی کشور به سوخت های فسیلی را غیرمنطقی ساخته و استفاده کشور از تکنولوژیهای جدید را اجتناب ناپذیر کرده است

تعاریف اصطلاحات در فیزیک هسته ای

ویژه هسته: یک هسته خاص با اعداد پروتونی (Z) و نوترونی (N) معین را گویند.

ایزوتوپ ها: ویژه هسته هایی با پروتون های یکسان و نوترون های مختلف را گویند.مثال:ایزوتوپ هیدروژن 21H و 31H می باشند.

ایزوتون ها: ویژه هسته هایی با نوترون برابر و پروتون مختلف را گویند.

ایزوبارها: ویژه هسته هایی با عدد جرمی A ی برابر (A=Z+N) را می گویند.

ایزومر: ویژه هسته هایی در حالت بر انگیخته با نیم عمر قابل اندازه گیری را ایزومر می نامند.

نوکلئون: ذرات تشکیل دهنده هسته) نوترون یا پروتون ) نوکلئون نام دارند.

مزون ها: ذراتی هستند با جرمی بین جرم الکترون و جرم پروتون. شناخته شده ترین مزون ها عبارتند از: مزون های پی که نقش مهمی در نیروهای هسته ای باز می کند و مزون های مو که در پدیده های پرتو کیهانی مهم است.

پوزیترون: الکترون با بار مثبت به عبارتی ذره ای با جرمی برابر جرم الکترون و باری برابر بار الکترون با علامت مثبت.

فوتون: کوانتوم تابش الکترومغناطیسی که معمولاً بصورت نور اشعه ایکس یا اشعه گاما ظاهر می شودبه عبارت دیگر کوچکترین ذرات سازنده نور فوتون ها هستند.

اسپین: صرفنظر از انرژی مربوط به چرخش الکترون به دور هسته اتمی الکترون نیز انرژی اضافی دیگری دارد که مربوط به چرخش حول محور خود می باشد .علاوه بر الکترون ذراتی دیگر مثل پروتون ، نوترون و فنون ها نیز به نوبه خود دارای اسپین می باشد.

آب سنگین: اصطلاحی که معمولا برای مولکول آب دارای دو اتم هیدروژن سنگین بکار می رود در این مولکول دو اتم دوتریوم بجای دو اتم هیدروژن جایگزین می شود (D2o). آب سنگین دارای خواص غیر عادی بوده و در راکتور های هسته ای نقش ایفا می کنند.

بتاترون: یک شتاب دهنده چرخه ای است این دستگاه شامل یک محفظه حلقوی بدون هوا است.که بین قطبهای یک الکترومغناطیس جای دارد یک چشمه الکترونی نیز داخل آن محفظه قرار گرفته است.

سوخت هسته ای پلوتنیم: یک عنصر شیمیائی یا عدد اتمی 92 و جرم اتمی 239 و یک فلز سمی است. به سادگی در هوا آتش می گیرد. کاربرد عمده پلوتونیم در راکتورهای هسته ای ، بمب های هسته ای ، چشمه ذره آلفا و اشعه گاما در پزشکی است.

کوانتا (Cuonta ): در سال 1901 فیزیکدان معاصر آلمانی ماکس پلانک پیشنهاد نمود که در انتقالات فیزیکی و تاثیرات متقابل اتم های ماده ، انرژی بصورت مقادیر مجزا یا "بسته های" کوچک نشر یافته و یا جذب می شوند. در نتیجه مطابق این تئوری، انرژی دار575;ی مقادیر پیوسته ای نمی باشد. این قسمتهای کوچک نام کوانتوم بخود گرفت .

لباسهای بادی (Pneumatic suit ): لباسهای مخصوص که برای کار در هوای آلوده به مواد رادیو اکتیو ) بخارهای گازها ، ذرات بسیار ریز) بکار می رود .

مهندسی هسته ای: شاخه ای از مهندسی مواد که انرژی هسته ای و نیز موارد استفاده از آن را برای احتیاجات کلی و دفاعی مطالعه و بررسی می کند.

نوترنیو (Neutrino): ذراتی هستند خنثی که تشخیص و حتی به تله انداختن آنها خیلی مشکل است ضمن واپاشی بتای هسته های اتمی همراه الکترون یا پوزیترون گسیل می شود.

نیم عمر (Half Life): یکی از مهمترین کمیت های مشخصه مواد رادیو اکتیو نیم عمر آنها می باشد و طبق تعریف مدت زمانی است که فعالیت چشمه به نصف مقدار اولیه می رسد .

راکتورهای هسته ای: وسیله که درآن واکنش شکافت زنجیری کنترل شده انجام می شود. راکتور هسته ای نام دارد. اورانیوم و پلوتونیم به عنوان سوخت هسته ای به کار می رود.

پرتوهای کیهانی: تابش های کیهانی عبارتست از ذرات مثبت تند (پروتون ها ) و شماری ذرات آلفا و هسته های دیگر ذرات اولیه. پرتوهای کیهانی دارای انرژی عظیم از مرتبه میلیارد الکترون ولت است گاهی این انرژی به مقادیر حیرت آور از مرتبه 21 ev 10می رسد این پرتوها قادرند تا عمق اقیانوس ها و زمین هم نفوذ کنند.

جرم سکون (Rest Mass): جرم یک ذره ای که سرعت آن صفر بوده و یا صفر می شود را جرم سکون گویند.

جرم بحرانی سوخت هسته ای (Critical Mass): جرم بحرانی برای انجام یک واکنش زنجیری شکست عبارتست از کمترین مقدار سوخت هسته ای بطوریکه هر دوره نوترون باعث تولید یک دوره بعدی یا همان تعداد نوترون گردد یعنی کاهش نوترون در سوخت هسته ای بطور کامل جبران شود.

کاربردهای انرژی هسته ای

دید کلی:

انرژی هسته ای کاربرداری زیاد در پزشکی در علوم و صنعت و کشاورزی و... دارد. لازم به ذکر است انرژی هسته ای به تمامی انرژی های دیگر قابل تبدیل است ولی هیچ انرژی به انرژی هسته ای تبدیل نمی شود .موارد زیادی از کاربردهای انرژی هسته ای در زیر آورده می شود .

نیروگاه هسته ای:

نیروگاه هسته ای (Nuclear Power Station) یک نیروگاه الکتریکی که از انرژی تولیدی شکست هسته اتم اورانیوم یا پلوتونیم استفاده می کند. اولین جایگاه از این نوع در 27 ژوئن سال 1958 در شوروی سابق ساخته شد. که قدرت آن 5000 کیلو وات است. چون شکست سوخت هسته ای اساساً گرما تولید می کند از گرمای تولید شده رآکتور های هسته ای برای تولید بخار استفاده می شود از بخار تولید شده برای به حرکت در آوردن توربین ها و ژنراتور ها که نهایتاً برای تولید برق استفاده می شود .

بمب های هسته ای:

این نوع بمب ها تا حالا قویترین بمبهای و مخربترین های جهان محسوب می شود. دارندگان این نوع بمبهاجزو قدرت های هسته ای جهان محسوب می شود .

پیل برق هسته ای Nuelear Electric battery:

پیل هسته ای یا اتمی دستگاه تبدیل کننده انرژی اتمی به جریان برق مستقیم است ساده ترین پیل ها شامل دو صفحه است. یک پخش کننده بتای خالص مثل استرنیوم 90 و یک هادی مثل سیلسیوم.

جریان الکترون های سریعی که بوسیله استرنیوم منتشر می شود ازمیان نیم هادی عبور کرده و در حین عبور تعداد زیادی الکترون ها اضافی را از نیم هادی جدامی کند که در هر حال صدها هزار مرتبه زیادتر از جریان الکتریکی حاصل از ایزوتوپ رادیواکتیو استرنیوم 90 می باشد .

کاربردهای پزشکی:

در پزشکی تشعشعات هسته ای کاربردهای زیادی دارند که اهم آنها عبارتند از:

• رادیو گرافی

• گامااسکن

• استرلیزه کردن هسته ای و میکروب زدایی وسایل پزشکی با پرتو های هسته ای

• رادیو بیولوژی

کاربرد انرژی هسته ای در بخش دامپزشکی و دامپروری :

تکنیکهای هسته ای در حوزه دامپزشکی موارد مصرفی چون تشخیص و درمان بیماریهای دامی ، تولید مثل دام ، اصلاح نژاد و دام ، تغذیه ، بهداشت و ایمن سازی محصولات دامی و خوراک دام دارد.

کاربرد انرژی هسته ای در دسترسی به منابع آب :

تکنیکهای هسته ای برای شناسایی حوزه های آب زیر زمینی هدایت آبهای سطحی و زیر زمینی ، کشف و کنترل نشت و ایمنی سدها مورد استفاده قرار میگیرد. در شیرین کردن آبهای شور نیز انرژی هستهای کاربرد دارد.

کاربردهای کشاورزی:

تشعشعات هسته ای کاربرد های زیادی در کشاورزی دارد که مهم ترین آنها عبارتست از:

• موتاسیون هسته ای ژن ها در کشاورزی

• کنترل حشرات با تشعشعات هسته ای

• جلوگیری از جوانه زدن سیب زمینی با اشعه گاما

• انبار کردن میوه ها

• دیرینه شناسی )باستان شناسی) و صخره شناسی )زمین شناسی) که عمر یابی صخره ها با C14 در باستان شناسی خیلی مشهور است.

کاربردهای صنعتی:

در صنعت کاربردها ی زیادی دارد از جمله مهمترین آنها عبارتند از:

• نشت یابی با اشعه

• دبی سنجی پرتویی(سنجش شدت تشعشعات ، نور و فیزیک امواج)

• سنجش پرتویی میزان سائیدگی قطعات در حین کار

• سنجش پرتویی میزان خوردگی قطعات

• چگالی سنج موادمعدنی با اشعه

• کشف عناصر نایاب در معادن

آنچه باید بدانیم:

تکنیکهای هسته ای بر کشف مینهای ضد نفر نیز کاربرد دارد. بنابرین ، دانش هسته ای با این قدرت و وسعتی که دارد، هر روز بر دامنه استفاده از فناوری هسته ای و بویژه انرژی هسته ای افزوده می شود. کاربرد انرژی در بخشهای مختلف به گونهای است که اگر کشوری فناوری هسته ای را نهادینه نماید، در بسیاری از حوزه‌های علمی و صنعتی ، ارتقای پیدا می کند و مسیر توسعه را با سرعت طی می نماید.

انرژی هسته ای در پزشکی هسته ای و امور بهداشتی:

در کشورهای پیشرفته صنعتی ، از انرژی هسته ای به صورت گسترده در پزشکی استفاده می گردد. با توجه به شیوع برخی از بیماریها از جمله سرطان ، ضرورت تقویت طب هسته ای در کشورهای در حال توسعه ، هر روز بیشتر می شود. موارد زیر از مصادیق تکنیکهای هسته ای در علم پزشکی است:

تهیه و تولید کیتهای رادیو دارویی جهت مراکز پزشکی هسته ای

تهیه و تولید رادیو دارویی جهت تشخیص بیماری تیرویید و درمان آنها

تهیه و تولید کیتهای هورمونی

تشخیص و درمان سرطان پروستات

تشخیص سرطان کولون ، روده کوچک و برخی سرطانهای سینه

تشخیص تومورهای سرطانی و بررسی تومورهای مغزی ، سینه و ناراحتی وریدی

تصویر برداری بیماریهای قلبی ، تشخیص عفونتها و التهاب مفصلی ، آمبولی و لختههای وریدی

موارد دیگری چون تشخیص کم خونی ، کنترل رادیو داروهای خوراکی و تزریقی و ...

کاربرد انرژی هسته ای در تولید برق :

یکی از مهم ترین موارد استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای ، تولید برق از طریق نیروگاههای اتمی است. با توم به پایان پذیر بودن منابع فسیلی و روند رو به رشد توسعه اجتماعی و اقتصادی ، استفاده از انرژی هسته ای برای تولید برق را امری ضروری و لازم می دانند و ساخت چند نیروگاه اتمی را دنبال مینماید.

ایران هر ساله حدودا به هفت هزار مگاوات برق در سال نیاز دارد. نیروگاه اتمی بوشهر 1000 مگاوات برق را در صورت راه اندازی تامین می نماید. و احداث نیروگاههای دیگر برای رفع این نیازی ضروری است. برای تولید میزان برق حدود 190 میلیون بشکه نفت خام مصرف می شود. که در صورت تامین از طریق انرژی هسته ای سالیانه 5 میلیارد دلار صرفه جویی خواهد شد.

برتری انرژی هسته ای بر سایر انرژیها:

علاوه بر صرفه اقتصادی دلایل زیر استفاده از انرژی هسته ای را ضروری مینماید. منابع فسیلی محدود بوده و متعلق به نسلهای آتی میباشد. استفاده از نفت خام در صنایع تبدیل پتروشیمی ارزش بیشتری دارد. تولید برق از طریق نیروگاه اتمی ، آلودگی نیروگاههای کنونی را ندارد. تولید هفت هزار مگاوات با مصرف 190 میلیون شبکه نفت خام ، هزارتن دیاکسید کربن ، 150 تن ذرات معلق در هوا ، 130 تن گوگرد و 50 تن اکسید نیتروژن را در محیط زیست پراکنده می کند، در حالی که نیروگاه اتمی چنین آلودگی را ندارد.

مراکز تحقیقات کشاورزی و پزشکی هسته ای :

این مرکزدر زمینی به مساحت 100 هکتار در شمال کرج قرار گرفته و در زمینه استفاده از پرتوها در امور کشاورزی و پزشکی فعالیت می نماید:

مرکز کرج

بخش کشاورزی هسته ای

- بررسی استفاده از موتاژن فیزیکی پرتوگاما در ایجاد تنوع ژنتیکی در گیاه برنج (موتاسیون بریدینگ، به منظور ایجاد جهش و تنوع ژنتیکی در ساختار توارثی نباتات، این روش سالیان درازی است که در عرصه به نژادی مورد استفاده قرار می گیرد).

- استفاده از پرتوتابی به منظور افزایش تنوع ژنتیکی برای ایجاد لینه های مقاوم و خوابیدگی به زودرسی و بیماری بلاست در ارقام برنج.

- بررسی مقدماتی موتانتهای خالص سویا.

- تهیه لاینهای پاکوتاه و متحمل به بلاست از بعضی ارقام پا بلند محلی در برنج.

- القای موتاسیون در نارنگی به منظور تنوع ژنتیکی در جهت تولید موتانتهایی با صفات کیفی برتر.

- استفاده از آب و خاک شور در کشاورزی پایدار به کمک تکنیکهای هسته ای

- بررسی امکان ایجاد موتاسیون با به کار گیری پرتوی گاما برای تولید لاینهای مقاوم به بیماری پژمردگی در ارقام نخود ایرانی.

- ایجاد لاینهای زودرس و مقاوم به ریزش در کنجد.

- اثر پرتوگاما در افزایش تولید جوجه های گوشتی.

- استفاده از روش پرتو دهی به منظور جلوگیری از ضایعات محصولات کشاورزی و مواد غذایی اولیه تبدیلی.

بخش سیکلوترون

این بخش در زمینه پرتودهی و تولید رادیو ایزوتوپهای گوناگون با پروتون و دوترون و نشاندار کردن ترکیبات در پزشکی هسته ای فعالیت می نماید.

از پژوهش های مهم در این زمینه تعمیر دستگاه جوش TIG مرکز، ساخت کویل مسی RF سیکلوترون به روش انجماد، تولید رادیوداروها، مانند: تالیوم 201 – گالیوم 67، کریتیون M81، تولید رادوی داروی کربن –11، تهیه کمپلکس In Oxine 111 برای نشاندار کردن پلاکتها و گلبولهای سفید و نشاندار کردن مواد آلی با کربن 14 است.

بخش مواد هسته ای

فعالیتهای پژوهشی بخش مواد شامل موارد زیر می شود: استخراج زیرکانیوم و طراحی و ساخت غلاف سوخت از جنس زیرکالوی، طراحی و ساخت تیوبهای سرامیکی آلومینایی، پروژه نوترون اتورادیوگرافی، طراحی وساخت کامپوزیست های زمینه فلزی با MMC، ساخت دزیمترهای تمولومینسانس از نوع GaSO4: Dy بررسی و ساخت آهن ربای دایمی سری ALNICO

بخش دزیمتری استاندارد یا S.S.D.L

بخش دزیمتری استاندارد مجهز به یک دستگاه Co-60 و یک دستگاه ماشین مولد اشعه X به قدرت 250 کیلووات است و این دستگاه در ساختمانی با دیواره های دارای حفاظ مناسب قرار دارد و کارشناسان آن کلیه، مراکز درمانی کشور رااز نظر خروجی پرتوها و دستگاهای اندازه گیری آنها بازرسی و دستگاههای مربوط را طبق استانداردهای بین المللی کالیبره می نمایند. ضمنا کلیه مراکز صنعتی، پزشکی، تحقیقاتی که در سطح کشور به نوعی با پرتوهای یونساز کار می کنند، دستگاههای سنجش پرتو خود را به این بخش ارسال می نمایند تا طبق استانداردهای بین المللی کالیبره شوند.

مرکز تحقیقات و کاربرد لیزر

در این مرکز فعالیتهای ایجاد لیزرهای پرقدرت (ایگزایمر)، نظیر برهمکنش لیزرهای ایگزایمر بر ماده، طراحی و ساخت لیزر دای گومارین با دمش لیزر اگزایمر KRF، لیزر اتمی فلورین فشار پایین و نیز لیزر پر قدرت CO2 )1000W)، ساخت لیزر بسته گازکربنیک با توانهای خروجی 10W و 20W و همچنین لیزرسینتیک درجهت مطالعه کاواک ناپایدار و لیزر رزینه ای بادمش توسط لیزر بخار مس، توسعه لیزر نیتروژن با تخلیه اثر کورونا و بالاخره لیزر پلیمر و نیمه هادی و لیزر هلیوم نئون وطرحهای هولوگرافی انجام می شود.

بخش تحقیقاتی طیف نگاری

فعالیتهای انجام شده در این مرکز به صورت زیر می باشد:

- تولید انبوه لیزرهای پژوهشی

- تولید قطعات اپتیکی و الکترواپتیکی از قبیل انواع آینه ها، فیلترها، لنزها، عدسیها، منشورها، پلاریزورها که در ساخت لیزر بکار می روند.

- رشد بلورهای گوناگون (YAG کرومیوم یاگ ، نئودیوم یاگ سفایر، یاقوت...) که در ساختمان لیزرهای فعلی و یا نسل آینده بکار خواهد رفت.

- ساخت لیزرهای پژوهشی حالت جامد.

مراکز تحقیقات و کاربرد پرتوهای یونساز :

مرکز تابش گاما

این مرکز در راستای مسئولیتهای تحقیقاتی خود در تعیین دز سترونی و ضد عفونی، کنترل کیفی میکروبی محصولات یکبار مصرف پزشکی، مواد بسته بندی شده و انواع گیاه داروها و ادویه جات را تابش دهی، سترونی و ضد عفونی می کند. مرکز تابش گاما در زمینه اندازه گیری پارامترهای زیست محیطی نیروگاه بوشهر و نیز اندازه گیری ذرات معلق در هوای شهر تهران، تحقیقاتی انجام داده است.

مرکز تحقیقات وکاربرد پرتو فرآیند یزد

هدف اصلی این مرکز ایجاد تاسیسات پرتو دهی بااستفاده از شتاب دهنده های الکترون و کاربردآن در صنایع، تحقیقات و علوم دیگر است.

در این مرکز یک شتاب دهنده پرقدرت الکترون با انرژی 10 میلیون الکترون ولت و توان 100 کیلووات نصب و راه اندازی شده است و تحقیقات گسترده ای در زمینه پرتوفرآوری مواد مختلف، از جمله مواد پلیمری در دست انجام است که اهمیت خاصی در صنعت پلیمر کشور دارد.

مرکز تحقیقات بناب

در این مرکز نیز ساخت و طراحی لیزر یون آرگون، بررسی مسایل زیست آرتمیا در دریاچه ارومیه و ایجاد موتاسیون در آن و تولید تایروترون، جوشکاری پیشرفته مواد فلزی به غیر فلز، ساخت سنسورهای حرارتی، ساخت تویپ اشعه X و طرح کاربرد بهینه سازی سیستم لایه نشانی نایلون برای پوششهای بسته بندی و چاپ انجام می شود.

بخش تحقیقات گداخت هسته ای

اولین دستگاه تهیه پلاسما در سال 1374 بوسیله دستگاه توکامک دماوند T.V.D راه اندازی و در سال 1377 مشکلات آن بر طرف و با تجهیزات کاملتری برای به دست آوردن نتایج بهتر آماده گردید.

دومین دستگاه تهیه پلاسما توکامک الوند است که از اوایل سال 1377 راه اندازی و با پیشبرد و طرح «مطالعه پلاسمای حواشی توکامک الوند» و بالا بردن «پارامترهای پلاسمای توکامک الوند» به فعالیت های خود ادامه می دهد.

در طرح اول نتایج به دست آمده از آزمایشها مورد بررسی قرار گرفت و برنامه های کامپیوتری لازم برای پردازش نتایج نوشته شد و در طرح دوم سیستم سیم پیچهای چنبره ای توکامک Toroidal بهینه شد و اسکلت نگهدارنده بانک خازن Capacitor Bank میدان چنبره ای طراحی گردید.

اواخر سال طراحی یک توکامک کروی به نام "آفتاب" نیز مورد نظر قرار گرفت و نتایج خوبی به همراه داشت.علاوه بر این استفاده از پلاسما برای لایه گذاری در راستای فیلمهای TI روی زیر لایه هایی از قبیل مس و برنج در دست مطالعه است و همچنین طراحی و ساخت سیستم Plasma Nitreding در حال انجام است که دارای کاربردهای تحقیقاتی و صنعتی فراوان می باشد.

مرکز توسعه انرژیهای نو

مرکز توسعه انرژیهای نو با ادامه خط مشی تولید برق از منابع تجدید پذیر، در ادامه عملیات انتقال تکنولوژی به داخل کشور و ساخت داخل تجهیزات نیروگاههای انرژی های نو فعالیت می نماید. ایجاد نیروگاههای بادی منجیل، والنصر رودبار و الفتح هرزویل، اقدام به اجرای پروژه راکتور بیوگاز در ساوه، مطالعه طرح تولید برق ژئوترمال، ساخت تجهیزات نیروگاهای خورشید فتولتائی برای توسعه نیروگاه خورشیدی دربید یزد و نیروگاه سر کویر حسینیان – معلمان و جهرم نیز تلاشهای این مرکز است.

در سیاست های جدید توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران، استراتژی تولید برق از منابع تجدید پذیر به علت موقعیت خاص جغرافیایی کشور و دوری از وابستگی به نفت و سایر سوخت های فسیلی مد نظر قرار گرفته است.

این مرکز با تکیه بر تجربیات گذشته در خصوص ساخت توربین های بادی در سال 1373 اولین گام درخصوص ایجاد نیروگاه برق بادی در ناحیه باد خیز منجیل و رودبار را برداشت که حاصل آن احداث دو واحد نمونه 500 کیلوواتی دراین دو ناحیه بود. هدف اصلی احداث این دو واحد نمونه، ایجاد باور تولید برق از انرژی بادی در ایران بود.

طی سالهای بعد، پس از عقد قرارداد انتقال تکنولوژی و خرید تجهیزات خارجی، این مرکز توانست مرحله احداث 27 واحد نیروگاه برق بادی را در مدتی کمتر از 3 سال با انتقال بیش از 50 درصد تکنولوژی و ساخت تجهیزات نیروگاههای برق بادی در داخل کشور و مونتاژ کامل، نصبت و راه اندازی توسط متخصصان مرکز عملی نماید و تاکنون چندین واحد از این توربین ها که از انواع 300 و 550 کیلوواتی هستند در محدوده شهر منجیل، ارتفاعات رودبار و ناحیه هرزویل نصب و راه اندازی شده اند. با احداث نیروگاههای برق بادی ضمن تزریق برق به شبکه سراسری، برق مورد نیاز سه شهر منجیل، رودبار و لوشان تامین گردیده است.

با نصب نیروگاههای فوق، این مرکز توانسته است، سالیانه از سوختن حدود یازده میلیون وسیصدو پنجاه هزار لیتر نفت جلوگیری به عمل آورد.

به طوری که اگر نفت بشکه ای 20 دلار باشد، با انجام پروژه فوق سالیانه بالغ بر یک میلیون و هشتصد هزار دلار صرفه جویی ارزی خواهد شد.

هم اکنون این مرکز با عقد قرارداد و ادامه ساخت داخل تجهیزات نیروگاه یکصد مگاواتی برق بادی به سرعت به سمت توسعه بهره گیری ازاین منبع مجانی و غیر آلاینده پیش می رود.

مرکز توسعه انرژیهای نو سازمان انرژی اتمی ایران در زمینه تولید برق از دیگر منابع تجدید پذیر نیز فعالیت چشمگیر داشته است. در این راستا اولین نیروگاه تحقیقاتی فتوولتایی خورشیدی را در روستای دربید یزد، در آبان ماه سال 1372 و دومین نیروگاه تحقیقاتی فتوولتائی خورشیدی رابه ظرفیت 27 کیلووات در روستای حسینیان و معلمان در منطقه کویری سمنان راه اندازی کرده وکار توسعه این نیروگاهها را بر عهده دارد.

در زمینه بیوگاز نیز یک واحد نمونه راکتور بیوگاز به حجم 65 مترمکعب در مرکز آموزش کشاورزی ماهدشت کرج و یک راکتور بیوگاز به حجم 13 متر مکعب به صورت پایلوت برای شرکت خدماتی کیش طراحی و احداث کرده و همچنین با اجرای طرح نمونه تولید برق از راکتور بیوگاز بااستفاده از فاضلابهای شهری ، امید می رود این منبع جدید را نیز به منابع تولید انرژی برق کشور بیافزاید و بالاخره این مرکز با ارایه طرح تولید برق از منابع ژئوترمال سبلان و خوی بررسیهای زمین شناسی، ژئوفیزیکی و ژئوشیمیایی و نیز حفر گمانه های اکتشافی را در این زمینه انجام داده است که پیش بینی می شود تا میزان 200 مگاوات برق از مخازن زمین گرمایی خوی و سبلان برای کشور تامین گردد.

تاثير فناوري هسته‌يي در كشاورزي را بايد بپذيرند:

گفتگوي ايسنا با رييس بخش كشاورزي هسته‌يي مركز تحقيقات كرج:

”گندم اتمي“ را مردم ده‌نمك و گرمسار برداشت مي‌كنند.

مركز تحقيقات كشاورزي هسته‌يي كرج واقع در گوهردشت كرج در حد فاصل، دانشگاه آزاد اسلامي گوهردشت و زندان رجايي است. بخش كشاورزي هسته‌يي از همان زمان عضويت ايران در آژانس انرژي اتمي فعاليت خود را آغاز كرد و هم اكنون تنها مركز تحقيقات هسته‌يي در زمينه‌ي كشاورزي در ايران است. تا قبل از تشكيل پرونده‌ي هسته‌يي ايران در آژانس بين المللي انرژي اتمي، اساسا مباحث مربوط به انرژي هسته‌يي و فعاليت‌هاي زير گروه آن در كشور مطرح نبود، حتي طي يكي - دو سال گذشته و با بازشدن اين بحث در افكار عمومي داخلي و خارجي باز هم موضوعاتي چون كشاورزي هسته‌يي و پزشكي هسته‌يي و غيره به اين مقولات كمتر توجه شد.

كشاورزي هسته‌يي هيچ ارتباط خاصي با مقولات اورانيوم، غني‌سازي، سانتريفوژ، باز فرآوري و غيره ندارد، بلكه هر نوع فعاليت كشاورزي كه در آن به نوعي از ايزوتوپ و راديو‌ايزوتوپ مستقيم و يا غيرمستقيم استفاده كند، زير مجموعه كشاورزي هسته‌يي محسوب مي‌شود. دانستن اين كه بسياري از مردم كشورمان در نواحي كويري نه تنها از دستاوردهاي اين رشته از فناوري هسته‌يي در مزارعشان استفاده مي‌كنند، بلكه از اين محصول برداشت و توليد مي‌كنند، بسي خرسندي است.

گندم طبسي يا همان گندم اتمي يكي از بهترين گندم‌ها براي مناطق خشك و شور ايران است، اين گندم كه در ابتدا مشكل بلندي‌قد داشت، بذر آن در مركز تحقيقات كشاورزي هسته‌يي مورد بررسي و اصلاح قرار گرفت. به كارگيري بذر اين گندم در بعضي از نقاط كشور، مثل طبس تا 70 درصد افزايش توليد به همراه داشت. در سالهاي 69 - 70 در ده‌نمك گرمسار اين گندم كاشته شد كه كشاورزان اين منطقه از تغييري كه اين گندم در مقايسه با گندم‌هاي گذشته پيدا كرده بود، بسيار شگفت‌زده شدند، در حال حاضر تقريبا در تمام حاشيه‌ي كوير ايران اين نوع گندم در حال كشت است، اين در حالي است كه به گفته‌ي يكي از كارشناسان اين مركز چنين موفقيتي در بخش كشاورزي هسته‌يي مورد بي‌مهري وزارت جهاد كشاورزي قرار گرفته و اين دستگاه حتي از نام گذاري اين گندم و ثبت آن خودداري كرده است، در عين حال مردم مناطق طبس، گرمسار، زابل، فردوس و ده‌نمك نام اين گندم را «گندم اتمي» گذارده‌اند. پس از گذشت 30 سال فعاليت سازمان انرژي اتمي و بخش كشاورزي هسته‌يي هنوز هيچ يك از تحقيقات اين مركز كه به ثبت رسيده است در مرحله‌ي اجرا و توليد انبوه قرار نگرفته است كه اين خود جاي بسي تامل دارد!

از اين رو خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، با دكترمحمدرضا اردكاني، رييس بخش كشاورزي هسته‌يي مركز تحقيقات كشاورزي هسته‌يي كرج با 30 سال سابقه فعاليت، درباره كشاورزي هسته‌يي، جايگاه علمي و اجرايي آن در كشور، دنيا و آينده‌ي اين فعاليت، گفت‌وگويي اختصاصي انجام داده است كه در زير مي‌آيد:

رييس بخش كشاورزي هسته‌يي مركز تحقيقات كرج در اين گفت‌و‌گو با تاكيد بر اين كه در وهله‌ي نخست اين مكان يك مركز علمي و تحقيقاتي است، گفت: هر آن چه مربوط به تحقيقات كشاورزي باشد و مرتبط با اهداف سازمان انرژي اتمي مي‌تواند در مجموعه‌ي فعاليت‌هاي اين مركز بگنجد.

وي با بيان اين كه متولي اصلي بررسي جنبه‌هاي مختلف در كشاورزي، وزارت جهاد كشاورزي است، افزود: اين مركز به خاطر دارا بودن يك تكنولوژي خاص مي‌تواند اقدامات تحقيقاتي را بر روي ملزومات بخش كشاورزي در كنار وزارت جهاد كشاورزي داشته باشد.

اردكاني معتقد است: علم و تكنولوژي همانند سيلي است كه خواهد آمد و هيچ چيز جلودار آن نخواهد بود، لذا با توجه به ويژگي پويايي علم در هر مقطعي از زمان، انسان انتظار دارد نسبت به آن مقطع در آينده پيشرفت‌هايي را داشته باشد.

وي گفت: انرژي اتمي نعمتي از نعمات خداوند است كه در طبيعت وجود دارد و ما آنها را به واسطه‌ي همان علم كه پويا است، كشف مي‌كنيم، بنابراين حق انسانها است كه بتوانند از آن در جهت رفاه و آرامش وآسايش خودشان استفاده كنند.

اين محقق كشاورزي هسته‌يي با بيان اين كه تكنيك هسته‌يي در كنار ساير روش‌هاي شيميايي كه در كشاورزي استفاده مي‌شود ابزاري براي بهبود سطح كشاورزي است، گفت: امروزه از علوم و فنون هسته‌يي در كشاورزي به عنوان يك وسيله كمكي در كنار ساير روشهاي كلاسيك استفاده مي‌شود.

اردكاني گفت: اولين پايه‌هاي تحقيقات كشاورزي هسته‌يي در ايران در سال 1356 گذاشته شد و به تدريج و با جذب نيروهاي متخصص اين رشته توسعه يافت.

وي با بيان اين كه هر دانشگاه و مركز تحقيقاتي كه بخواهد از ايزوتوپ و راديو‌ايزوتوپ‌ها در بخش كشاورزي استفاده كند حتما بايد زير نظر مراكز انرژي اتمي آن كشور باشد، افزود: از كشورهايي كه كاربرد راديو ايزوتوپ‌ها را براي اولين باردر كشاورزي تجربه كردند، ژاپن و آلمان بود كه در حال حاضر در اين بخش پيشرو هستند، كشورهايي مثل هند، پاكستان و چين در آسيا خيلي زودتر از ما فعاليت‌هايشان را در اين خصوص شروع كردند.

وي درباره فعاليت ايران در بخش كشاورزي هسته‌يي، پس از انقلاب اسلامي، گفت: ايران به خاطر مواجه شدن با انقلاب اسلامي و سپس جنگ نتوانست فعاليت‌هاي خود را در مقطعي توسعه دهد. ايران در زمينه‌ي فعاليت كشاورزي هسته‌يي در مقايسه با كشورهاي هند و پاكستان، همانند دونده‌اي است كه با موانع بيشتري براي رسيدن به جايگاه مطلوب مواجه بود لذا در مقطعي حركت‌اش بسيار كند شد.

رييس بخش كشاورزي هسته‌يي مركز تحقيقات كرج افزود: در حال حاضر سه مركز مجزا در پاكستان به كشاورزي هسته‌يي مي‌پردازد در حالي كه در ايران در طي سي سال گذشته، فقط يك مركز (كرج) وجود دارد.

وي گفت: بسياري از متخصصان كشاورزي هسته‌يي در آژانس انرژي اتمي از دو كشور هند و پاكستان هستند و در كنار آنها متخصصين كشورهاي چين، آمريكا و اروپا هستند.

اين استاد دانشگاه با اشاره به اين كه سازمان انرژي اتمي سال گذشته سي ساله شد، به ميانگين سني محققين اين مركز اشاره كرد و گفت: سال گذشته اولين متخصصين بخش كشاورزي هسته‌يي سازمان انرژي اتمي بازنشسته شدند و به يكباره چندين نفر از متخصصانمان در اين رشته را از دست داديم، بنابراين ميانگين سني در بخش كشاورزي هسته‌يي در حال حاضر بسيار پايين آمده است.

اردكاني افزود: در حال حاضر درصدد جذب نيروهاي متخصص و جوان به خصوص با درجه‌ي دكترا هستيم، اما در مقطع ليسانس جذب نيرو نخواهيم داشت و در مقطع كارشناسي ارشد در رشته‌هايي خاص كه مكمل تخصص‌هاي مورد استفاده در اين مركز باشد، نيروي انساني پذيرفته مي‌شود.

وي گروه‌هاي تخصصي - تحقيقاتي فعال در اين مركز را ژنتيك و اصلاح نباتات، پرتودهي مواد غذايي و كنترل آفات، بهداشت دام و فرآورده‌هاي دامي و آب، خاك و حاصلخيري خاك، دانست و ابراز داشت: در اين چهار رشته و رشته‌هاي جانبي كه به نوعي مكمل نيازهاي علمي ما باشند، جذب نيرو خواهيم داشت.

رييس بخش كشاورزي هسته‌يي مركز تحقيقات كشاورزي هسته‌يي كرج درباره ميزان شناخت دانشجويان و افكار عمومي با رشته‌ي كشاورزي هسته‌يي و اين مركز تحقيقاتي، گفت: متاسفانه شناخت كافي نسبت به اين رشته وجود ندارد و حتي بعضا برخي از متخصصين امر كشاورزي در كشور از وجود چنين مركزي بي اطلاع و يا كم اطلاع‌اند.

وي افزود: يكي از اهداف اين مركز شناساندن اين مركز تحقيقاتي به مراكز دانشگاهي است تا بتوانيم در زمينه‌ي فعاليت‌مان طرح‌هاي مشترك ارايه دهيم.

اردكاني با اشاره به جلسه‌اي كه سال گذشته با حضور معاونين پژوهشي كليه مراكز تحقيقاتي وزارت جهاد كشاورزي و با همكاري مركز تحقيقات كشاورزي هسته‌يي كرج تشكيل و به عقد تفاهم نامه همكاري مشترك منجر شد، افزود: در حال حاضر با همكاري يكي از دانشگاه‌هاي دولتي بنا داريم رشته‌ي كشاورزي هسته‌يي را در مقطع كارشناسي ارشد براي اولين بار در ايران تاسيس كنيم، رشته‌اي كه شايد در دنيا هم وجود نداشته باشد.

وي درباره‌ي آينده اين رشته و ميزان موفقيت آن در كشور گفت: يكي از شروطي كه براي همكاري ما با آن دانشگاه پس از تصويب اين رشته تحصيلي در وزارت علوم گذاشته شده است، اين كه نيروهايي كه جذب اين رشته مي‌شوند، بايد محدود باشند.

اردكاني در خصوص آموزش نيروهاي متخصص مركز تحقيقات كشاورزي هسته‌يي گفت: از سوي آژانس انرژي اتمي هر ساله دوره‌هايي تعيين مي‌شود كه محققين و متخصصين اين مركز از آن استفاده مي‌كنند.

رييس بخش كشاورزي هسته‌يي مراكز تحقيقات كرج در پاسخ به اين سوال كه تا چه اندازه زمينه‌ي اجراي تحقيقات اين مركز به لحاظ عملي وجود دارد، ابراز عقيده كرد: در درجه‌ي اول چه مراكز تحقيقاتي و چه دانشگاهي بايد بپذيرند كه فناوري هسته‌يي مي‌تواند در كشاورزي تاثيرگذار باشد.

وي با بيان اين كه بعضي از مراكز تحقيقاتي كشاورزي خود را از مركز تحقيقات كشاورزي هسته‌يي كرج جدا مي‌كنند، گفت: براي رفع مشكلات قبل و پس از تحقيقات بايد ساير مراكزي كه به نوعي با ما در ارتباط هستند بپذيرند روشها و پژوهش‌هاي ما در كشاورزي مي‌تواند تاثيرگذار باشد

اين استاد دانشگاه افزود: معتقدم مركز تحقيقاتي كرج يك تكميل كننده تحقيقاتي است كه مي‌تواند با تكنولوژي كه در اختيار دارد به كارهاي كشاورزي موجود تنوع دهد.

اردكاني با اشاره به موفقيت‌هاي به دست آورده در اين زمينه گفت: در پرتودهي مواد غذايي مثل سير، سيب زميني و پياز، ميگو و غيره اقدامات موفقيت آميزي صورت گرفته است.

وي گفت: مهمترين دستاورد گروه ژنتيك و اصلاح نباتات اين مركز در سال گذشته دسترسي به دو رقم برنج موتانت از طريق پرتودهي بود.

اردكاني افزود: براي اولين بار در ايران توانستيم به رقم اصلاح شده‌اي در رابطه با برنج دست پيدا كنيم و همچنين اين رقم به تاييد وزارت جهاد كشاورزي نيز رسيد.

وي گفت: اين رقم عملكرد خوبي دارد و نسبت به بيماري و خوابيدگي ساقه‌ي برنج مقاوم است.

رييس بخش كشاورزي هسته‌يي مركز تحقيقات كشاورزي هسته‌يي كرج خاطرنشان كرد: جايگاه علوم و فنون هسته‌يي در جامعه و در آن چيزهايي كه مورد نياز مردم است، هنوز شكل نگرفته است.

اردكاني وظيفه يك مركز تحقيقاتي را انجام تحقيق و پژوهش و رسيدن به دستاوردي براي حل مشكلات و سپس انتقال آن به استفاده كنندگان كه مي‌تواند وزارت كشاورزي و يا يك زارع باشد، دانست و گفت: ما اصلاح كننده روشهاي نادرست، بيماري‌ها و غيره در كشاورزي سنتي هستيم.

اين محقق با اشاره به اين كه بيش از 80 درصد تعداد طرح‌هاي تحقيقاتي كه در مركز كرج انجام مي‌شود به صورت مشترك با مراكز تحقيقاتي وزارت كشاورزي، سازمان دامپزشكي، دامپروري و علوم دامي كشور، شيلات و مركز تحقيقات مركبات و خرماست، گفت: اين مشتركات نشان دهنده‌ي علاقمندي دو طرف به همكاري است.

وي در پاسخ به اين سوال كه آيا تعليق غني سازي اورانيوم در چند ماه گذشته لطمه‌اي به كارهاي تحقيقاتي اين مركز وارد كرده است يا نه گفت: ما با غني سازي اورانيوم هيچ ارتباطي نداريم، همان طور كه كودي را پاي گياهي مي‌ريزيم و سپس تغييرات آن را بررسي مي‌كنيم، ايزوتوپ و راديوايزوتوپ‌ها را هم پاي گياه ريخته و بررسي مي‌كنيم، لذا به اورانيوم، غني سازي، تعليق و غيره هيچ وابستگي خاصي نداريم.

وي گفت: به كارگيري مواد هسته‌يي در تحقيقات كشاورزي امكان رديابي دقيقتر رشد و نمو( يا تغذيه و فيزيولوژي گياهان ) را به ما مي‌دهد.

اين استاد دانشگاه با اشاره به اقدامات موفقيت آميز كشورهاي پاكستان، هند و چين در اين خصوص گفت: پاكستان و هند بر روي پنبه كار كردند و رقمي را به نام (نياب 78) توليد كردند كه در حال حاضر پاكستان در اين زمينه به مرز صادرات رسيده است. همچنين برنج رقم (زفو) بيش از يك ميليون هكتار از زمين‌هاي زيركشت برنج در چين را به خود اختصاص داده است.

اردكاني با اشاره به دستاوردهاي ايران گفت: سال گذشته ايران توانست به دو رقم برنج به نام‌هاي «پويا و تابش» براي اولين بار در كشور كه از روش موتانت (جهش يافته) به دست آمده‌اند، دست پيدا كند، اين ارقام از گروه طارم و موسي طارم و در گروه برنج صدري هستند كه در مقايسه با نمونه‌هاي شاهد (قبلي) ديگر مشكل بلندي قامت ساقه و عدم مقاومت در برابر آفات را ندارند.

وي مهمترين ويژگي تكنيك موتاسيون در اصلاح نباتات را ايجاد تنوع ژنتيكي دانست و افزود: تكنيك‌هاي كلاسيك و سنتي نمي‌توانند اين سطح از تنوع را كه از طريق پرتودهي بر روي بذرها صورت مي‌گيرد ايجاد كنند.

وي در ادامه به تحقيقات صورت گرفته در زمينه‌ي كلزا (دانه‌ي روغني) اشاره كرد و گفت: در حال حاضر بيش از 90 درصد روغن كشور از اروپا تامين مي‌شود. كلزا بومي ايران نيست و از اروپا به كشورمان آورده شده است، اين گياه به دليل شرايط جوي اروپا كه اصولا مرطوب است از غلاف محكم و مطلويي برخوردار است كه هنگام برداشت با كمباين دانه‌ها از غلاف بيرون نمي‌ريزند، اما در ايران به دليل شرايط كويري برداشت اين گياه با مشكل مواجه است، لذا تحقيقات اين مركز در اين زمينه براي اصلاح اين مشكل با توجه به ويژگي‌هاي بومي منطقه‌ي خودمان است.

اردكاني گفت: «كلزا»، مي‌تواند مشكل روغن را تا حدودي در كشورمان حل كند.

وي اظهار اميدواري كرد: ظرف سه چهار سال آينده تحقيقات در اين زمينه به پايان رسد.

اردكاني درباره‌ي پروژه‌هاي مورد توجه آژانس بين المللي انرژي اتمي در زمينه‌ي كشاورزي هسته‌يي، گفت: بهبود خصوصيات نان و غني سازي آرد گندم از جمله تحقيقاتي است كه از الويت‌هاي آژانس است.

وي در‌خصوص طرح غني سازي آرد گندم، گفت: در حال حاضر آرد گندم ما از نظر غذايي و ميكروالمنت‌ها فوق العاده فقير است، يعني بسياري از مردم به لحاظ عناصر ميكروب، بدنشان كمبودهايي را احساس مي‌كند و در يك معنا، همه‌ي ايراني‌ها به سو تغذيه دچار هستند.

اين استاد دانشگاه با اشاره به كنگره‌ي جهاني گندم كه سال آينده در آرژانتين برگزار مي‌شود، يكي از اهداف اين كنگره را مساله‌ي غني سازي ‎آرد گندم از عناصر ميكروالمنت‌ها دانست و افزود: بايد عناصري مثل آهن، سولفات ‌روي و غيره را در آرد گندم وجود داشته باشد.

اردكاني با اشاره به برنامه‌هاي آينده‌ي اين مركز تحقيقاتي، گفت: گسترش، توسعه و تنوع فعاليت‌هاي كشاورزي در راس برنامه‌هاي كاري اين مركز است.

به گزارش ايسنا، آن چه امروز پاشنه‌ي آشيل فعاليت هسته‌يي ايران در حال و آينده است، شايد چگونگي عملكرد گذشته‌ي آن باشد، امروز اين سوالات مطرح است كه تا چه اندازه پتانسيل‌ها و توانايي‌هاي علمي و تحقيقاتي محققان و پژوهشگران اين عرصه به مرحله‌ي عمل و اجرا درآمده است تا اين خود عاملي در پشت گرمي آنان باشد و آيا امروز مردم از محصولات كشاورزي كه از دستاوردهاي فناوري

هسته‌يي به دست آمده است، استفاده مي‌كنند و يا حداقل از آن مطلع هستند.

الکترون ها ضامن سلامت غذاي شما!

آيا مي دانيد پرتودهي مواد غذايي چه مزايايي دارد؟

يکي از مزاياي عمده آن کاهش ميکروب هاي بيماريزا در مواد غذايي است.ميکروب هايي که در مواردي که ماده غذايي تحت فرآيند زيادي قرار نمي گيرد يا به صورت خام مصرف مي شود حايزاهميت هستند.بعلاوه حذف يا کاهش اين عوامل بيماريزا بخصوص براي مصرف کنندگاني که سيستم ايمني ضعيفي دارند، همچون افراد مسن ، بيماران سرطاني و ايدزي مهمتر است.بر اين اساس ، پژوهشگران مرکز تحقيقات و کاربرد پرتو فرآيند يزد وابسته به سازمان انرژي اتمي ايران ، همگام با محققان ساير کشورها به مطالعاتي براي دستيابي به تکنيک ميکروب زدايي مواد غذايي دست زده اند که حاصل آن دستيابي به تکنيک کاهش آلودگي هاي ميکروبي ادويه به وسيله پرتودهي با باريکه 10مگا الکترون ولت است. ما نيز با دکتر اقدس مهدي زاده شاهي ، سرپرست آزمايشگاه ميکروبيولوژي مرکز تحقيقاتي فوق و مجري طرح ذکر شده به گفتگونشسته ايم. ميکروب زدايي از ادويه به روش کاربردي در مرکز تحقيقات و کاربرد پرتو فرآينديزد بر چه مبنايي استوار است و طي چه مراحلي صورت مي گيرد؟ ميکروب زدايي ادويه با تابش دهي بر مبناي استاندارد ملي ايران تحت عنوان "آيين کار پرتودهي ادويه" همچنين حد مجاز آلودگي هاي ميکروبي ادويه که در استاندارد ديگري ذکر شده صورت مي گيرد. لازم به ذکر است که شروع پرتودهي مواد غذايي در دنيا براساس پذيرش استاندارد پرتودهي مواد غذايي در سال 1983 بود. اين استاندارد به وسيله کميته غذايي، سازمان خواربار و کشاورزي جهاني و سازمان بهداشت جهاني به نمايندگي بيش از 130کشور دنيا براساس تاييد کميته مشترک کارشناسي پرتودهي مواد غذايي (JECFI)مورد قبول قرار گرفت. مراحل کار به اين صورت است که قبل از پرتودهي چند نمونه از کل محصول به صورت کاتوره اي انتخاب مي شود و آلودگي ميکروبي اين نمونه ها در آزمايشگاه تعيين مي شود سپس دزي از پرتو که تعداد باکتري ها را به ميزان يک سيکل لگاريتمي کاهش مي دهد، محاسبه مي شود. با توجه به حد مجاز اعلام شده در استاندارد ملي ايران و يا بنا به درخواست مشتري مبني بر استفاده خاص از ادويه ، دز لازم براي کاهش بار ميکروبي ادويه محاسبه شده و سپس پرتودهي کل محصول با اين دز انجام مي گيرد. در اين روش از پرتودهي با باريکه 10 مگاالکترون ولت استفاده شده است، اين پرتو چه خاصيت هايي دارد و چرا از آن در اين روش استفاده شده است؟ منابع پرتودهي شامل اشعه گاما ساطع شده از چشمه هاي راديوايزوتوپ کبالت 60 يا سزيوم 137، اشعه ايکس توليد شده از ماشين هايي که با انرژي 5 مگاالکترون ولت يا کمتر کار مي کنند و الکترون هاي شتابدار توليد شده از ماشين هايي که با انرژي 10مگاالکترون ولت يا کمتر کار مي کنند، هستند. استفاده از الکترون هاي پرانرژي به دليل اين که آلودگي زيست محيطي کمتري نسبت به پرتو گاما دارند و همچنين زمان پرتودهي که بسيار کوتاه است ارجحيت دارد. در اين روش مي توان ماده غذايي را با بسته بندي نهايي پرتودهي کرد و از آلودگي ثانويه ماده جلوگيري کرد. به طور کلي پرتوها باعث شکست DNA کروموزومي ميکروارگانيسم مي شود که به غيرفعال شدن آن منجر مي شود. در اين روش کدام دسته از ميکروب ها و باکتري ها مورد هدف قرار مي گيرند؟ آلودگي هاي ميکروبي ، انگلها و حشرات در اين روش از بين برده مي شوند. تمامي باکتري ها و کپکهاي فاسدکننده مواد غذايي ، ميکروب هاي پاتوژن و باکتري هاي بدون اسپور با اين دز (تا 10 کيلوگرمي) از بين مي روند. چه روشهاي ديگري براي ميکروب زدايي ادويه مورد استفاده قرار مي گيرد؟ براي ميکروب زدايي ادويه روشهاي تيمار حرارتي، ضدعفوني با گازاتيلن اکسيد و متيل برومايد و مايکروويو مورد استفاده قرار مي گرفته اند که اکنون نامناسب شناخته شده اند. اين روشها باعث از بين رفتن رنگ ، طعم و عطر ادويه مي شوند. تا مدتي قبل ، گسترده ترين روش ميکروب زدايي ادويه استفاده از گاز اتيلن اکسيد بود، اما به علت باقي ماندن آن در مواد غذايي و سرطانزا بودن ، استفاده از آن از سال 1368 (1990) ممنوع شده است و روش پرتودهي به عنوان جايگزين مناسب روشهاي پيشين براي ميکروب زدايي از ادويه ارائه شد. پرتودهي مواد غذايي چه مزيتي نسبت به روشهاي پيشين دارد؟ اين روش مزاياي زيادي دارد، ازجمله: افزايش نيافتن درجه حرارت در ماده غذايي ، عدم تغيير رنگ ادويه، عطر و رنگ ادويه، از بين رفتن باکتري هاي گرمادوست، کپکها و حشرات در دزهاي بين 3-10 کيلوگري ، تغيير نکردن ترکيب شيميايي و خواص پاداکسيدان ادويه، قابل قبول بودن بسته بندي هاي رايج آنها براي پرتودهي ، دوام بيشتر ادويه پرتودهي شده در شرايط انبار و بي خطر بودن ادويه پرتودهي شده براي سلامت انسان. پرتودهي به طور موثري انتشار بيماري هاي حاصل از مصرف مواد غذايي آلوده را کاهش مي دهد. پرتودهي قادر به بهبود ايمني و کيفيت بسياري از مواد غذايي است و طول مدت نگهداري آنها را زياد مي کند. مدارک زيادي وجود دارد، مبني بر اين که مزاياي استفاده از فناوري پرتودهي مواد غذايي ، هزينه آن را جبران مي کند. مزاياي اين فناوري بايد توسط دولتها، صنايع و مصرف کنندگان در نظر گرفته شود. آلودگي ميکروبي در ادويه و ساير مواد غذايي مشابه چگونه به وجود مي آيد و تلفات آن براي انسان چه خواهد بود؟ ادويه به مقدار قابل توجهي در صنايع غذايي به طور روزمره توسط عموم مصرف مي شود و آلودگي ميکروبي بالايي دارند. اين محصولات در شرايط برداشت ، خشک کردن و حمل ونقل به ريزسازواره هاي زيادي آلوده مي شوند که آنها علاوه بر ايجاد فساد در محصول ، در مواد غذايي مانند سسها و پودرهاي سوپ فوري که به طور موثري حرارت داده نمي شوند، باعث به خطر افتادن سلامت مصرف کنندگان مي شوند. بيماري هاي حاصل از مصرف مواد غذايي آلوده يکي از مسائل حايزاهميت در بهداشت و سلامت عمومي جامعه برطبق گزارش سازمان بهداشت جهاني 70 درصد موارد اسهال نوزادان و افراد جوان بر اثر مصرف مواد غذايي آلوده است. کما اين که باکتري هايي نظير سالمونلا و کمپيولوباکتر عامل بروز بيماري هاي حاصل از مواد غذايي آلوده در کشورهاي صنعتي از سال 1965تا 1990بوده است. در کشورهاي پيشرفته بيماري هاي انگلي ويروسي يکي از مشکلات عمده اي است که هر سال زندگي ميليون ها انسان را تحت تاثير قرار مي دهد. انگلهاي موجود در مواد غذايي آلوده سبب بروز اثرات نامطلوب در کودکان به صورت اختلال در تغذيه کودکان در طي مراحل رشد و تکامل آنها مي شود. آيا استفاده از روش فوق الذکر، عوارض تازه اي را در مواد غذايي و سپس انسان به وجود نمي آورد؟ تمام روشهاي فرآيند مواد غذايي شامل کنسرو کردن، پختن، پاستوريزاسيون ، استريليزاسيون حرارتي و پرتودهي، بر محتواي تغذيه اي غذا تاثير مي گذارد. تغييرات ايجاد شده در مواد غذايي بر اثر پرتودهي مشابه تغييرات ايجاد شده در ساير روشهاي تيمار مواد غذايي است. به علت اين که پرتودهي باعث بالا رفتن دما در ماده غذايي نمي شود، ميزان کاهش مواد مغذي بر اثر پرتودهي بسيار کمتر از ساير روشهاست. در حقيقت اکثر فرآيندهاي مواد غذايي محتواي تغذيه اي را بيشتر از پرتودهي تغيير مي دهند. کاهش ارزش تغذيه اي ماده غذايي را مي توان با پرتودهي آن ماده در محيط عاري از اکسيژن يا در حالت انجماد به حداقل رساند.کما اين که کميته تخصصي مشترک IAEA، FAO، WHOبه اين نتيجه رسيدند که پرتودهي هيچ مشکلي از لحاظ ارزش غذايي در ماده غذايي به وجود نمي آورد و در سال 1997همين کميته در گردهمايي ديگري به اين نتيجه دست يافتند که حتي دزهاي بالاي پرتو، بالاتر از 10کيلوگري ، نيز مشکلي از لحاظ کيفيت تغذيه اي ايجاد نمي کند. مساله ديگر اين است که پرتودهي باعث ايجاد راديواکتيويته در ماده غذايي نمي شود. فرآيند پرتودهي شامل عبور مواد غذايي از مقابل منبع پرتو با يک سرعت تنظيم شده جهت کنترل انرژي يا دز جذب شده است. ماده غذايي هرگز در تماس مستقيم با منبع پرتو قرار نمي گيرد و حتي وقتي با دزهاي خيلي بالا پرتودهي مي شود، حداکثر سطح راديواکتيويته القا شده ، فقط 1000/1بکرل در کيلوگرم غذا است ، که اين 200هزار بار کوچکتر از سطح راديواکتيويته طبيعي موجود در مواد غذايي است. آمار به دست آمده مويد کاهش کدام دسته از آلودگي ها در ادويه و به چه ميزان است؟ پرتودهي به طور موثري انتشار بيماري هاي حاصل از مصرف مواد غذايي آلوده را کاهش مي دهد. در کشورهاي مختلف دزي که براي کاهش آلودگي اغلب غذاها تصويب شده در محدوده 5/1تا 7 کيلوگري است اين دز براي حذف 3 تا 10سيکل لگاريتمي باکتري هاي بيماريزا کافي است. تعداد باکتري هاي بيماريزا در محدوده 10تا 100سلول در هرگرم ماده غذايي است. با در نظرگرفتن مطالب فوق مواد غذايي پرتودهي شده با دز 5/1تا 7کيلوگري عاري از عوامل بيماريزا مي شوند و باکتري هاي بيماريزايي که باقي مي مانند به قدري کم هستند که سبب گسترش بيماري هاي حاصل از مصرف مواد غذايي آلوده نمي شوند. پرتودهي قادر به بهبود ايمني و کيفيت بسياري از مواد غذايي است و طول مدت نگهداري آنها را زياد مي کند؛ ولي اين مطلب را بايد در نظر گرفت که پرتودهي نمي تواند فساد ايجاد شده در ماده غذايي را از بين ببرد. بنابراين فقط مواد غذايي که از کيفيت خوب بهداشتي برخوردارند، بايد پرتودهي شوند و در ضمن پرتودهي براي هر ماده غذايي مناسب نيست. آيا زمينه لازم براي اجرايي شدن و کاربرد اين تکنيک در صنايع غذايي کشور فراهم است و چه اقداماتي در اين زمينه انجام شده است؟ در مرکز پرتو فرآيند يزد دستگاه شتاب دهنده الکترون رودوترون TT002 موجود است که الکترون هاي شتابدار با انرژي 10مگا الکترون ولت توليد مي کند و از اين پرتو مي توان مواد غذايي که قابل پرتودهي شدن هستند، را به منظور کاهش آلودگي هاي ميکروبي ، پرتودهي کرد. متاسفانه عدم اطلاع رساني در زمينه شناسايي اين مرکز و نيز در ارتباط با مزاياي پرتودهي باعث شده است کاربرد آنها از سوي صنايع مختلف محدود باشد.

علم هسته‌اي راهي براي بهبود تغذيه

تغديه‌ي مناسب براي سلامت و بهبود كيفيت زندگي امري ضروري است و در اين راستا دانش هسته‌يي مي‌تواند راهنمايي براي توسعه يك خط مشي قوي تغذيه‌يي باشد.

در واقع بسياري از فعاليت‌هاي آژانس در جهت تامين نيازهاي اساسي بشر با به كارگيري علوم هسته‌يي براي افزايش توليدات غذايي، بهبود مراقبت‌هاي بهداشتي، بهبود مديريت ذخاير آب و ارزيابي منابع آلودگي محيط زيست است.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه پيشرفت‌ جهاني در جهت كاهش سوء تغذيه در چرخه‌ي زندگي انسان كند و ناهمگون بوده است. در گزارش سال 2000 وضعيت تغذيه جهاني، يك هيات فرعي سازمان ملل در امر تغذيه تخمين زده است كه 182 ميليون كودك زير پنج سال در كشورهاي در حال توسعه براي مدتي طولاني زير خط بهره‌مندي از يك تغذيه سالم هستند و 150 ميليون تن نيز زير وزن طبيعي هستند. هم‌چنين اين محاسبات نشان مي‌دهد كه 30 ميليون نوزاد هر ساله به دليل فقر غذايي مادران‌شان در طول دوران بارداري، رشد ناقص دارند.

از اين رو تعهدات جديد بين‌المللي در سرتاسر جهان براي توجه به اين وضعيت در نظر گرفته شده و آژانس‌ بين‌المللي انرژي اتمي شريك مهمي در اين تلاش‌ها محسوب مي‌شود.

دانش هسته‌يي ابزار ارزشمندي را براي ارزيابي فاكتورهايي كه تغذيه را تحت تاثير قرار مي‌دهند، ارايه مي‌كند. اين فاكتورها عبارتند از: ريزمغذي‌ها، تركيبات بدن و مصرف شير مادر.

اين آژانس از طريق برنامه‌اش در حوزه‌ي تغذيه به كشورها در زمينه‌ي كاربرد اين ابزار براي حل مشكلات تغذيه‌شان كمك مي‌كند و از تحقيق‌هاي مهم در خصوص تعامل ميان تغذيه، آلودگي محيط زيست و عفونت با اهداف نهايي بهبود تغذيه انساني، حمايت مي‌كند.

بهبود تغذيه از طريق علوم هسته‌ای

تحقيقات نشان مي‌دهد كه هزينه‌هاي اقتصادي و اجتماعي سوءتغذيه سرسام‌آور هستند و تلاش‌هاي گسترده‌ي بين‌المللي براي پاسخگويي به مشكلات مربوطه صورت مي‌گيرد.

علوم هسته‌اي كه اكثريت آن‌ها به اموري چون پرتوهاي ايكس، پرتودرماني يا نيروگاه‌هاي هسته‌اي مربوط مي‌شوند، امروزه در سراسر جهان براي شناختن مشكلات تغذيه‌يي و نيز ارزيابي تاثير مداخلات اين علوم در اين زمينه از سوي كشورهاي مختلف به كار گرفته مي‌شود.

آژانس بين‌المللي انرژي اتمي سرپرستي اين مسير را برعهده دارد و به كشورهاي در حال توسعه براي اهداف زير كمك مي‌رساند و از آن‌ها حمايت مي‌كند كه اين اهداف عبارتند از:

1- تحقيق و تاييد طبيعت مشكلات تغذيه اي.

2- ارزيابي تاثير و كاهش هزينه‌هاي برنامه‌هاي تغذيه‌اي.

3- تشخيص شرايط محيط زيستي و ارزيابي نتايج آن بر روي سلامت انسان و وضعيت تغذيه‌اي.

هدف اين برنامه‌ها ايجاد ظرفيت مورد نياز در كشورهاي در حال توسعه براي استفاده از تكنيك‌هاي هسته‌يي و به منظور پاسخگويي به مشكلات تغذيه‌اي است.

آژانس بين‌المللي انرژي اتمي اين ظرفيت سازي را از طريق آموزش و تعليم دانشمندان با برگزاري كارگاه‌ها و ارايه‌ي بورسيه‌ها انجام مي‌دهد، از ماموريت‌هاي علمي و كارشناسي حمايت مي‌كند و تجهيزات مورد نياز را از طريق پروژه‌هاي تحقيقاتي هماهنگ شده و همكاري‌هاي فني فراهم مي‌كند. اين آژانس همچنين برنامه‌هاي آموزشي و تحقيقاتي را در سطح دكترا در حوزه تغذيه ارتقا مي‌دهد.

كمبود ريزمغذي‌ها: يك چالش جهاني براي سلامت

ريزمغذي‌ها نقش اساسي در فرايندهاي متابوليسمي بدن انسان ايفا مي‌كنند، اما فقط در مقادير اندك مورد نياز هستند. از آنجا كه نقش اين مواد مغذي بسيار ضروري است در صورتي كه حتي به همان ميزان اندك نيز در غذا و رژيم غذايي به اندازه كافي وجود نداشته باشند، مشكلات مهمي براي سلامت افراد ايجاد مي‌شود.

سازمان جهاني بهداشت در گزارش خود در سال 2002 تخمين زده است كه تقريبا 168 ميليون كودك زير پنج سال زير وزن طبيعي هستند و اين بدان معني است كه براي رفع احتياجات بدن‌شان به اندازه‌ي كافي مواد مغذي دريافت نمي‌كنند. كمبود تركيبي از ريزمغذي‌ها از جمله آهن، روي و ويتامين A زندگي و سلامت ميليون‌ها انسان را در جهان در حال توسعه تهديد مي‌كند.

فقر آهن

فقر آهن مهم‌ترين كمبود تغذيه‌يي رايج در سراسر جهان است. اين كمبود يك مشكل اصلي در بهداشت عمومي است كه نتايج وخيمي را به ويژه بر روي زناني كه در سن بارداري هستند و نيز براي كودكان به دنبال دارد. وقتي آهن كافي در بدن وجود نداشته باشد، تعداد كمتري گلبول‌هاي قرمز در خون فرد توليد مي‌شود. اين امر ظرفيت خون را در جابه‌جايي اكسيژن كاهش مي‌دهد. در نتيجه علايم اين كمبود از خستگي و ناتواني در تمركز گرفته تا رشد ناقص فيزيكي و ادراكي در كودكان پديدار مي‌شوند.

كم خوني و فقر آهن همچنين ممكن است موجب بروز مشكلاتي در طول بارداري به ويژه در كشورهاي در حال توسعه شود كه اين امر مي‌تواند خطر وضع حمل‌هاي زودهنگام و نيز خطر بروز مشكلات و يا حتي مرگ مادر يا مرگ نوزاد را افزايش دهد. شايع‌ترين علت بروز كم خوني فقر آهن به ويژه در ميان نوزادان و كودكان كمبود يا فقدان ذخاير مطلوب آهن در تغذيه است. انگل‌ها، عفونت‌ها، بيماري‌هاي معده و دستگاه گوارش و از دست رفتن خون در دوران قاعدگي نيز اين كم خوني را تشديد مي‌كند.

فقر روي

روي يك ماده مغذي مهم ست. اين عنصر ماده‌ي اصلي بسياري از آنزيم‌ها (يك مولكول پروتئيني كه واكنش‌هاي شيميايي را در بدن كاتاليز مي‌كند) است و نقش مهمي در سنتز پروتئين و تقسيم سلولي ايفا مي‌كند. پيامدهاي سلامتي فقر روي در بدن شامل عملكرد ضعيف سيستم ايمني بدن، كندي رشد و به تاخير افتادن بلوغ جنسي در كودكان است. فقر روي در اثر مصرف كم اين ماده و يا پايين آمدن قدرت جذب آن در بدن از منابع طبيعي موجود بروز مي‌كند. رژيم‌هاي غذايي كه حاوي مقادير اندكي گوشت قرمز و گوشت ماهي هستند، اغلب مشكل فقر روي را افزايش مي‌دهند و به اين خاطر كه اين عنصر در غلات به ندرت يافت مي‌شود.

كمبود "ويتامين آ"

"ويتامين آ" يكي ديگر از مواد مغذي در رژيم غذايي انسان است كه در عملكرد قرنيه، رشد استخوان‌ها و واكنش‌هاي ايمني بدن نقش دارد. كمبود اين ويتامين نه تنها موجب نابينايي قابل پيشگيري مي‌شود، بلكه كارايي سيستم ايمني بدن را نيز كاهش مي‌دهد كه پيامد آن افزايش خطر بروز بيماري‌هاي شديد عفوني و كم خوني است.

اين كمبود همچنين خطر مرگ مادر يا جنين را در هنگام بارداري و يا مرگ نوزاد پس از تولد را افزايش مي‌دهد. كمبود "ويتامين آ" زماني بروز مي‌كند كه مصرف آن يا جذب آن در بدن كاهش مي‌يابد. "ويتامين آ" همچنين از بتاكاروتن كه يك ماده اوليه موجود در ميوه‌ها و سبزيجات است، به دست مي‌آيد، اما پژوهش‌ها نشان مي‌دهد كه بتاكاروتن به ميزان كافي كه پيش از اين تصور مي‌شد، در مواد غذايي طبيعي يافت نمي‌شود و اين بدان معني است كه براي جذب مقدار مناسب اين ويتامين در بدن، بايد اين مواد به اندازه‌ي بيشتري مصرف شوند.

آمارها نشان مي‌هد كه در حدود 250 ميليون كودك پيش دبستاني در كشورهاي در حال توسعه دچار كمبود "ويتامين آ" هستند، اگر چه فقدان شديد آن كه منجر به كوري مي‌شود، طبق شواهد پزشكي كاهش يافته است.

مصرف انرژي: ايجاد تعادل تغذيه‌اي

بدن ما از انرژي (كالري) موجود در غذا براي به حركت انداختن ماهيچه‌ها و فرايندهاي متابوليكي استفاده مي‌كند. كاهش بيش از حد كالري نيروي مورد نياز بدن را براي انجام فعاليت‌هاي روزانه تحليل مي‌برد و با گذشت زمان تهديدات جدي براي سلامت انسان به همراه دارد. از طرفي مصرف زياد از حد كالري مي‌تواند منجر به افزايش وزن شده و مشكلاتي براي سلامت افراد و از جمله ابتلا به بيماري‌هاي ديابتي و قلبي را در پي داشته باشد.

به گزارش ايسنا در اين مجله‌ي تخصصي آمده است: ‌آمارها نشان مي‌دهد كه نرخ اضافه وزن وچاقي ظرف يك قرن گذشته به سرعت افزايش يافته و همچنان ادامه دارد. طبق آمار سازمان جهاني بهداشت، بيش از يك ميليارد فرد بزرگسال در سراسر جهان هم اكنون دچار اضافه وزن هستند و حداقل 30 ميليون تن نيز به لحاظ كلينيكي چاق هستند.

از تكنيك‌هاي هسته‌يي و ايزوتوپيك مي‌توان براي مطالعه پارامترهاي مهم در شرايط تغذيه‌يي انسان مانند مصرف كلي انرژي، چگالي لاغري بدن و مصرف شير مادر استفاده كرد. نتايج اين مطالعات مي‌تواند به متخصصان راهنماي تغذيه در تهيه برنامه‌هاي تغذيه‌يي طبق دستورات براي ارايه كالري‌ها و مواد مغذي در يك رژيم غذايي متعادل و سالم براي پاسخگويي به نيازهاي ويژه كمك كند.

پوكي استخوان: چالشي براي سلامت جامعه‌اي مسن

امروزه در حدود 200 ميليون مرد و زن به عارضه پوكي استخوان مبتلا هستند (كاهش تدريجي در تراكم و نيروي بافت‌ها استخواني با بالا رفتن سن) پوكي استخوان آسيب‌پذيري استخوان‌ها و احتمال شكستگي‌هاي استخواني را افزايش مي‌دهد و يكي از مشكلات شايع در سنين كهنسالي است.

شكستگي‌هاي استخواني نگراني جدي براي سلامت محسوب مي‌شود چرا كه نه تنها بر تحرك، بلكه بر كيفيت زندگي افراد در سنين بالا تاثير نامطلوب مي‌گذارد. اگر چه تراكم معدني استخوان‌ها به چندين فاكتور بستگي دارد، تغذيه نامناسب نقش كليدي در پيشرفت عارضه پوكي استخوان ايفا مي‌كند.

كلسيم، ويتامين D و C و ساير مواد معدني مانند فسفر، منيزيم، مس، منگنز، فلورايد و روي براي رشد سالم استخوان‌ها در طول زندگي ضروري هستند و مي‌توانند به جلوگيري از بروز پوكي استخوان كمك كنند، در حالي كه افزايش تغذيه سالم و بهره‌مندي از يك زندگي فعال و پر تحرك خطر ابتلا به پوكي استخوان را كاهش خواهد داد، اطلاع رساني نيز در زمينه كمك به تشخيص اين عارضه و شناسايي خطر شكستگي‌ها نيز مورد نياز هستند.

داشتن تغذيه مناسب براي بهره‌مندي از يك سلامت مطلوب و يك آينده پايدار امري حياتي است براي دستيابي به اين هدف تعيين شده از سوي اجلاس جهاني غذا با مضمون به نيمه رساندن نرخ گرسنگي و سوء تغذيه تا سال 2015، اجراي برنامه‌هايي موثر و يك تعهد پايدار و تغييرناپذير از سوي دولت‌ها، سازمان‌هاي غير دولتي و بين‌المللي و نيز بخش خصوصي مورد نياز خواهد بود. در همين راستا دانش هسته‌يي از سوي تعداد زيادي از كشورها به منظور ارزيابي تاثير ميانجي‌گري‌ها در زمينه تغذيه مورد استفاده قرار مي‌گيرد و مي‌تواند راهنمايي براي توسعه يك خط مشي قوي تغذيه‌يي باشد. از اين رو سازمان بين‌الملي انرژي اتمي به حمايت‌هاي خود از كاربردهاي نوآاورانه در زمينه تكنيك‌هاي هسته‌يي در حوزه‌هايي كه موفقيت اين كاربردها اثبات شده، ادامه مي‌دهد.

كار برد فناوري هسته اي دردفع آ فات گياهي نريتور

امروزه با بالا رفتن جمعيت جهان كشاورزي از اهميت بالايي برخوردار شده است وتامين و امنيت غذايي از مهمترين دغدغه هاي هر كشور مي‌باشد.يكي از مهمترين چالش‌هاي كشاورزي خسارات ضايعاتي است كه به محصولات كشاورزي وارد مي‌شود بطوريكه گفته‌مي‌شود‌امروزه بيش از يك سوم محصولات كشاورزي در جهان از بين مي‌روند.وجودآفات گوناگوني كه به محصولات كشاورزي حمله ور شده وباعث نابودي آنها مي‌گردد باعث شده از ديربازانسانها بفكر يافتن روشهاي گوناگون براي از ميان برداشتن اين آفات ودر بدست آوردن مهصولات كشاورزي سالم باشند تا با بالابردن سطح كمي و كيفي محصولات كشاورزي را توسعه ببخشند .

دكتر معروف : توليد محصولات كشاورزي از جنبه هاي مختلف آسيب پذير است .به طور معمول عوامل مختلفي مانند شرايط آب وهوايي ، ميزان بارندگي ، وضعيت خاك كشاورزي، تجهيزات تكنو لوژي كشاورزي مي‌تواند كه ميزان توليد وكيفيت توليد ما را تحت تاثير خود داشته با شد .در بين اين مجموعه عوامل يكسري عواملي هستند كه توليدات ما را تهديد مي‌كنند كه اين مجموعه عوامل زندهاي كه محصولات كشاورزي را تهديد مي‌كنند . مجموعه‌اي از حشرات علفهاي هرز ، باكتريها وساير ميكروارگانيسم ها كه بطور معمول گفته مي‌شود در آمارها موجود هست كه در كشورهاي در حال توسعه حدود يك سوم توليدات محصولات كشاورزي به اين طريق از چرخه مصرف خارج مي‌شود واز بين مي‌رود . براي حفظ محصولات كشاورزي ا زگزند آفات روشهاي مختلفي وجود دارد ويكي از اين روشها ، استفاده كردن از روش هسته‌اي يا پرتو تابي وابسطه به مجموعه دانش هسته اي مي‌شود تكنولوژي نسبتا جديدي هست . پايه اين كار از حدود سال 1953 در كشور آمريكا گذاشته شده از اون به بعد تحقيقات بسيار زيادي در كشورهايي مانند آمريكا ،كانادا ، روسيه ، انگليس ، فرانسه ، هلند شده ونتايج بسيار مثبتي هم داشته است . دكتر مظفري : براي يك تكنولوژي ايچنيني ما نيازمند اين هستيم كه از روشهاي مختلف بتوانيم استفاده كنيم از جمله اينها روشهاي ژنيتيكي ،ويا روشهاي فيزيكياستفاده كنيم ، مثلابراي مبارزه با آفات اگر شما مي‌خواهيد يكي از روشهاي مختلف اينكه شما بياييد آفاتي از همان گونه بوجود بياوريد كه توانايي بار وري نداشته باشند . استريل باشند يا عقيم باشند آنوقت اين افراد عقيم با افراد معمولي حشره جفت گيري ميكنند . بچه اي بوجود نمي آيد يعني در واقع جمعيت حشرات پائين مي‌آيد، جمعيت حشرات كه آمد پائين ديگر خسارت اقتصادي نمي‌توانند بزنند. دكتر سرافرازي عضو هيئت علمي مؤسسه تحقيقات آفات و بيماري هاي گياهي : پرتوهاي الكترومغناطيس پرتو هاي ايكس يا ماوراي بنفش اساسا اينها براي داشتن انرژي بالا بر روي بافت هاي زنده تاثير مي‌گذارند . توليد متاسيون با تخريب سلول به خصوص سلول براي مديريت آفات و يا برخي از عوامل بيماري زا روي گياهان . در بخش حشرات به خصوص حشرات آفت اين تاريخچه اش به برمي‌گردد به حدود صد سال پيش كه بر روي سوسك لازيوور لازينكن در سال 1916 و همين طور يك شپش هايي پيدا مي شوند سيتو فيلوريزر استفاده شد براي مديريت آنها و خوب جواب خيلي خوبي هم داد . دكتر معروف : در دنيا هم خوب خيلي استفاده شده يعني حتي كشورهاي آفريقايي كه اين دانش را هم ندارند آمدند كمك گرفتند از سازمانهاي بين المللي مثل خوار و بار جهاني و همين طور آژانش بين المللي انرژي اتمي و دارد جنسي مي‌شوند كه از اين ويژگي پرتو ها استفاده مي شود، در واقع طرح هايي در آن كشور ها اجرا مي شود به خصوص در مورد آفات پزشكي يعني حشراتي كه ناقل بيماري ها هستند مثل مگس تسه تسه كه ناقل بسياري از بيماري ها است اينها روش هاي خيلي مؤثري بوده و تا حد زيادي توانستند اين آفات را كنترل كنند. در كشور هايي مثل الجزاير كه خرما يكي از توليدات مهمشان است آنها دارند همين عقيم سازي حشرات را همين تغيير را در مورد آفات خرما الان استفاده مي‌كنند كشورهايي مثل عرض كنم خدمتتان مصر دارند از اين روش استفاده مي‌كنند. كشورهايي مثل آمريكاي مركزي ، آفريقاي جنوبي اين يك روش كاملا پذيرفته شده است واز سال 1938 در آمريكا اين روش شروع شد روش استريل كردن حشرات يا عقيم كردن حشرات تا الان هم ادامه داشته . نريتور : انسان ها در طول تاريخ همواره در حال مبارزه با آفات محصولات كشاورزي بودند ودر اين مبارزه از شيوه ها و روش هاي گوناگوني استفاده كرده‌اند . استفاده از روش هاي فيزيكي چون آتش و يا شيميايي همچون سموم شيميايي گذشته از موفقيت آميز بودن يا نبودن با عوارض و مشكلات متعددي همراه بوده است كه در نهايت باعث شده كه به دنبال ديگر روش ها باشند به طوري كه اين ميان نانو و بيو تكنولوژي نيز به كمك انسان ها آمد . فناوري هسته اي نيز يكي از تكنولوژي هايي است كه در اين زمينه مي تواند كمك بسيار زيادي به انسانها كند استفاده از اين تكنيك از سالها قبل در نقاط مختلف جهان آغاز شد . دكتر سرافرازي عضو هيئت علمي مؤسسه تحقيقات آفات و بيماري هاي گياهي : براي اولين بار در سال 2001 در آمريكا اولين حشره ترانسيونيك كه نوعي آفت است همين پكتريو فسيپلا كه در ايران هم به صورت يك آفت قرنطينه در جنوب شرقي در استان سيستان و بلوچستان در حال حاضر اين حشره فعاليت مي‌كند با بهره گيري از دستكاري ژنتيكي از يك طرف و تكنيك نر عقيمي توانستند اين آفت را به خوبي در سه نسل كنترل كنند ما از مجموعه برنامه هايي كه در سال گذشته به در واقع سازمان انرژي اتمي پيشنهاد داديم كه در ايران انجام شود با توجه به اينكه اساسا با اين روش و به خصوص با شرايطي كه به ؟؟؟؟ پنبه در جنوب شرقي ايران دارد امكان راديكيشن آن به خوبي است و ما بنا را بر اين داريم كه به همكاري سازمان انرژي اتمي اين برنامه را در سيستان و بلوچستان پياده كنيم. در حال حاضر كار مقدماتي آن انجام شده نمونه برداري هايي از اين نقاط را ما در همين مناطق خوراكي و حول و حوش منطقه چابهار انجام داديم نمونه ها جمع آوري شده و در حال پرورش است و اميد اين است كه با مذاكراتي كه اخيرا با سازمان انرژي اتمي در وين انجام شده زمينه هاي به كارگيري همزمان اين دو تكنيك يعني نر عقيمي و در واقع دستكاري ژنتيكي را بتوانيم انجام بدهيم و انشاءالله بتوانيم اين آفت را به طور كامل برنامه اديكيشنش را در ايران انجام بدهيم به خصوص با توجه به اينكه در واقع كشت پنبه با شرايط آب و هوايي خوبي كه در منطقه سيستان و بلوچستان پياده شده و ايجاد شده خوب سطح زير كشت احتمال گسترشش است و اين خطر وجود دارد كه اين آفت كليدي پنبه كه در ساير نقاط جهان هم است در آن منطقه هم به شدت گسترش پيدا كند و صنعت نساجي را تحت تاثير خودش قرار بدهد ما اميدوار هستيم كه بتوانيم با استفاده از اين شيوه كه جهات موفقيت آميزي هم در كشور هاي ديگر داشته بتوانيم اين آفت را مديريت كنيم . دكتر معروفي : بحث حفظ محصولات كشاورزي از گزند آفات از دو جنبه قابل بررسي است يك زماني است كه شما محصولتان در مزرعه و باغ قرار دارد و در آن مرحله مي خواهيد محصول را از گزند آفت حفظ كنيد مرحله بعدي موقعي است كه شما محصول را برداشت كرديد داريد ذخيره سازي مي كنيد يا در انبار نگهداري مي كنيد و در اين مرحله مي خواهيد از گزند آفت مصون نگهداريد محصولتان را . تكنولوژي هسته‌اي در هر دو جنبه قابل كاربرد است يعني هم در سطح باغ و مزرعه و هم در سطح انبار و مصرف كننده نهايي كه هر كدام از اينها شرايط خاص خودش را دارد و تكنيك هاي خاص خودش را دارد . دكتر رضا پناه : براي مثال عرض مي كنم تصاويري را خدمت تصوير برداران محترم نشان دادند كه يك كارخانه بزرگ را سرمايه گزاري كرده بود كشور كانادا و يك حشره آفت را كه روش هاي كنترل ديگر سخت بود برايش يا محيط زيست را آلوده مي كرد يا سموم پر خطري را مجبور بودند استفاده مي كردند كه سلامت بشر را در خطر قرار مي داد كارخانه اي به تكثير اين آفت بپردازد؛ خيلي تاسيسات وسيعي بعد اين آفت را در معرض پرتو هاي نافذ هسته اي قرار مي دهند بعد اينها را رها سازي مي كنند تا جمعيت طبيعي اين آفت در آن دره يا آن منطقه وسيع بيتش كلمبيا افزايش پيدا كند اف بي آي و ديگر سازمان هاي بيت المللي هم يك همچنين فعاليت هايي را داشتند در ديگر نقاط دنيا و موفقيت هايي را كسب كردند . دكتر سرافرازي : ببينيد ما دو تا برنامه را داريم طرح تحقيقاتي در واقع داده شده جدايي از اين كه سالهاي سال هست در مديريت آفات انباري بخصوص شپشه‌هاي‌گندم آرد و بسياري از آفات انباري عملاً از طريق اين روش با دزهاي بالا كشتن آنها و يا با دزهاي پايين براي عقيم كردنشان استفاده مي‌شودو كاربعد عام دارد ولي طي سالهاي گذشته يك نگاه خاصي هم به يك سري آفات ديگر هم شده همين طور كه عرض كردم براي كرم سرخ پنبه يك برنامهاي هست كه خودمان همين الان در صدد هستيم كه ان برنامه را ايجاد كنيم ،البته اين برنامه قرار است با دولت پاكستان هم اجرا شود كه آنها همچنين آفتي در نزديكي مرز ما دارند يك كمك خواهد بود براي مديريت بهتراين آفت مضافاً اين طرح تحقيقاتي هم در موسسه تحقيقات آفت گياهي بيماريهاي گياهي داده شده براي مديريت كرم گلوگاه انار مي‌دانيد كه كليدي‌ترين آفت انار در كشور است و اين برنامه قرار است در هست در بخش تحقيقات آفات گياهي استان يزد پياده شود پيشنهادش داده شده ومورد تصويب هم قرار گرفته وانشاءالله براي امسال اجرا خواهد شد‌ نريتور : مبارزه با آفات محصولات كشاورزي دركشور كمك فراواني ميشود بخش از حمله آفات كشاورزي گاه از چنان وسعت بالايي برخوردار است كه فلج شدن و ور شكست شدن بخشهايي از حوزه كشاورزي مي انجامد و صدمات بي شماري به اقتصاد يك كشور وارد مي‌كند . اهميت اين موضوع به قدري است كه دانش و علوم مختلف به ياري كشاورزي در نهايت اقتصاد و امنيت غذايي آمده تا با استفاده از شيوه‌ها و روشهاي گوناگون پديد آمدن آسيبها و خطرهاي بيشمار جلوگيري كرد. دكتر مظفري : شما براي اين كه يك كشت سالم داشته باشيد يك باغ سالم داشته باشيد لازم است كه بذر و نهال سالم بكاريد خوب براي توليد اين بذر و نهال سالم شما يك محيط آري از آفت و بيماري مي خواهيد كه تهيه كنيد بذر گياه سالم را وقتي كه مي‌گوئيم آري از بيماري آفت نسبي البته هست يكي از روشهايي كه جديداً آژانش بين‌المللي انرژي اتمي به آن توجه دارد و موسسات تحقيقاتي بين‌المللي دنيا ايجاد مناطقه ايزوله با استفاده از مواد راديواكتيوبراي كاشت وتوليد بذر و نهال هست اينها مي‌آيند مناطقي جزيره مانند درست مي‌كنند با استفاده از اشعه راديواكتيو كه عوامل آفات و بيماريها را از بين مي برند تا بتوانند بذر و نهال سالم تهيه كنند و وقتي بذر ونهال سالم توليد و تكثير كردند به ميزان كافي بذر و نهال سالم در اختيار كشاورزان قرار مي‌گيرد كه بتوانند مزرعه و باغ سالمي داشته باشند در نتيجه جلوي آفات و بيماريها گرفته مي‌شود . دكتر معروفي : در مورد كرم ساقه خوار برنج كه باز هم آن يكي از آفات مهم محصولات كشاورزي كه در مورد برنج ايران هم ساليان سال است كه با اين مشكل مواجه هستيم و استفاده بي رويه سموم در مزارع باعث آلودگي آبهاي منطقه شمال كشور شده كه آثارش به صورت بيماريهاي كنوني ظهور مي‌كند روش پرتوتابي در واقع در آنجا هم كاربرد دارد ودر حال مطالعه است در مورد كرم ساقه خوار برنج منتها در آنجا مشكلاتي دارد اين حشره چون چند بار حفت‌گيري دارد يك مقداري باعث شده مبارزه با اين حشره با استفاده از روش راه‌سازي نر عقيم با مشكلاتي مواجه باشد كه نياز دارد كار شود و در واقع اين اشكالها بر طرف شود در واقع راه حل‌هايي براي غلبه بر اين مشكلات پيدا شود و سِنِ گندم هم يكي از آفات مهم ماست كه بخش اعظمي از مبارزات شيميايي را به خودش اختصاص داده است در مورد سِنِ گندم خمدر اين مورد كار شده براي كنترل اين آفت با استفاده از عقيم كردن حشرات. دكتر مظفري : روشهاي ديگر ايجاد گياه‌هاي مقاوم در مقابت بيماري آفات است به جاي اين كه ما بياييم سم و كود استفاده كنيم بياييم گياه مقاوم به حشره ايجاد بكنيم فرض بفرمائيد گياه مقاوم به كرم ساقه خوار برنج ايجاد كنيم يا گياه مقاوم به گلوگاه انار ايجاد كنيم يا خيلي از موارد ديگر استفاده كنند از تكنولوژي هسته‌اي استفاده كنند تر كيب ژنتيكي مناسبي ايجاد كنند كه دچار اين آفتنشود در مقابل اين بيماري مقاومت كند . دكتر معروفي : طيفي از مگسها را داريم كه به عنوان مگسهاي ميوه شناخته مي شوند به محصولات مختلف مثل گيلاس ،هلو ريا،گلابي و مخصوصاً مركبات حمله مي كنند و در همان مرحله‌اي كه ميوه در روي درخت است باعث ريزش ميوه مي‌شوند و خسارت زيادي مي‌زنند يكي از اينها مگس مديترانه‌اي است . خوب ما چند ستل پيش اين مگس را در ايران داشتيم شرايط آب و هوائي ايران براي استقرار اين آفت مناسب نبود و يعني با مركبات وارداتي سالهاي خيلي دور دهه 50 اين وارد مملكت شده بود منتها به دليل نا مناسب بودن شرايط آب و هوايي اين آفت مستقر نشد و به طور طبيعي از بين رفت ولي در كشورهاي همسايه ما مثل تركيه و ديگر كشورهاي اروپايي و يونان اين آفت بسيار مهم است و رد آنجا استفاده از همين روش اس آي تي بسيار مؤثر بوده و كاربرد فراواني هم دارد در ايران ما الان روي كرم گلوگاه انار در واقع مركز پزشكي هسته اي كشاورزي در واقع با همكاري مؤسسه تحقيقات و آفت بيماري هاي گياهي روي كرم گلوگاه انار دارند در اين زمينه كار مي كنند ، چون كرم گلوگاه انار شايد بشود گفت مهم ترين آفت انار در ايران است و خوب ميدانيد كه انار يك ميوه بسيار خوب است ، يعني بازار پسندي خوبي دارد در سطح بين المللي متاسفانه اين آفت يك مقدار براي صادرات اين محصول مشكل ايجاد كرده كنترلش هم كنترل ساده اي نيست چون سموم شيميايي خوب جواب ندادند، حتي مبارزات بيولوژيك هم يعني استفاده از حشرات مفيد هم در مورد كنترل اين آفت خيلي مؤثر نبوده براي همين الان اين تفكر ايجاد شد كه بييند با استفاده از رهاسازي حشرات يعني پروانه هاي نر را جمع آوري كنند به ميزان زياد پرورش بدهند در آزمايشگاه عقيم‌شان كنند و رهاسازي كنند در سطح باغ و طبيعتاً اختلال در جفت گيري كه ايجاد مي شود جمعيت آفت را تا سطح قابل قبولي را پايين بياورد . در مورد اين آفت الان در حال اجراست يعني دارد كار مي‌شود . نريتور : تكنيك هاي هسته اي و تركيب آن با ديگر تكنولوژي ها به عنوان يكي از مهم ترين و كم خطر ترين شيوه هاي مبارزه با آفات در كشور هاي مختلف شناخته شده است و تركيب اين تكنيك با تكنولوژي هاي ديگر مثل بيو تكنولوژي كمك بسيار زيادي به دفع آفات كشاورزي و در نتيجه به توسعه كشاورزي كرده است با توسعه علوم و دانش هاي گوناگون در جهان تكنيك هاي مبارزه با آفات به سرعت در حال پيشرفت و تاثير گزاري بيشتر است ولي سؤالي كه بسياري با آن موجه مي شوند اين است آيا استفاده از اين تكنيك ها اقتصادي است؟ دكتر معروفي : تمام اينها اين قضيه را نزديك به اين مي كند كه اين روش مي تواند اقتصادي تر باشد نسبت به روش هاي ديگر با توجه به اينكه آن خطراتي كه مواد شيميايي دارند ديگر اين روش ندارد و حالا اين يك جنبه مثبتش است كه بايد خيلي به آن توجه شود يعني صرفا مسائل اقتصادي اش را مطرح نكنيم چون بعضي اوقات مسائل بهداشتي و زيست محيطي واقعا ارجح است نسبت به مسائل اقتصادي و ما بايد اين ها را بپذيريم تا به آن اهدافي كه داريم برسيم . دكتر رضا پناه : فناوري هاي زيستي كه در همكاري با يا در تعامل با فناوري هاي هسته اي در عرصه علوم غذايي و علوم كشاورزي چه مزيت هايي را در روش هاي كنترل بر فرض آفات و بيماري هاي گياهي كه به طور معمول و مرسوم دارد استفاده مي شود مثلا سموم شيميايي و اينها دارد ؟ بايد عرض كنم روش هايي كه بر اين اساس و بر اساس اين فناوري‌ها تنظيم شدند معمولا با رعايت مسائل محيط زيست هستند آلودگي شان كمتر است و در واقع اين پرتو ها به واسطه نافذ بودنشان و قطعي بودن نفوذشان در به اصطلاح موجودات زنده همان طور كه بسته هاي غذايي و بهداشتي كه از جلوي اين پرتو ها به خاطر ميكروب زدايي و اينها مي گذرند در درصد بسيار بالايي ايمن و نضمين شده هستند و ريسكشان پايين است در اين سمت هم وقتي از اين فناوري ها استفاده مي كنيم تضمين بالايي براي اين روش وجود دارد و اجازه مي دهد كه اين روش در عرصه محيط زيست پذيرفته شده باشد ، قاطع باشد و جايي كه توصيه مي شود عمل كند . من مثالي را خدمتتان عرض مي كنم در حدود 30 سال پيش صرفا با دستور عدم سمپاشي ني شكر در يك كشت و صنعتي كه شرايط را براي يك دانشمند جوان فراهم كرده بود تصحيلاتي را فراهم كرده بود محقق جوان دستور مي دهد كه به خاطر اين دشمنان طبيعي آفتي كه آن روز پر خطر بود براي محصول ني شكر شما سمپاشي نكنيد آنها هم تمكين كردند و 30 سال گذشته و هنوز حشره كشي در آنجا مصرف نشده اين يعني عدم هزينه كرد براي آن محصول ، محصولي كه چند سال است توسعه پيدا كرده و ايضا در توسعه اش هم اين سم مصرف نشده ، هزينه توليد آمده پايين ، محيط زيست آلوده نشده ، كسي مسموم نشده ، دامي مسموم نشده ، گياهي مسموم نشده ، و حتي اگر يك خورده دقت كنيم شايد مثلا ني شكر ارگانيت ، ني شكر آري از سم كليه سموم عرضه شود و در دنيا مطرح شود اين همه اش يعني اقتصاد ، همه اش يعني استفاده از فرصت هايي كه به دقت در اطراف ما است و ما مي توانيم با دقت آنها رار برداريم و از آنها استفاده كنيم . دكتر معروفي : مابايد يك نكته هم اينجا ذكر كنيم اين روش يك مقدار روش هزينه بري است يعني نياز به يك سرمايه گزاري اوليه دارد و در واقع شما ايجاد يك واحدي كه شما تجهيزات پرتو تابي را بخواهيد در آن مستقر كنيد هزينه هاي بالايي دارد و يك مقدار گرايش استفاده از اين روش را شايد در بحث اقتصادي بودنش در ابهام قرار دهد منتها مطالعات اقتصادي هم در اين زمينه حالا در ايران انجام نشده ولي مقالات متعددي منتشر شده آمدند بحث اقتصادي را هم به آن توجه كردند و محاسبه كردند يك واحد از غلات حالا واحدمان هر چه مي خواهد باشد يك تن ، يك كيلوگرم ، يا صد گرم از غلات را وقتي شما به روش پرتو تابي ضد عفوني مي كنيد نسبت به زماني كه مي آييد با روش هاي جاري مثل استفاده از تركيبات تدخيني يا سموم شيميايي مقايسه مي كنيد مي بينيد كه روش پرتو تابي با توجه به اينكه شما يك بار سرمايه گزاري مي كنيد و تا ساليان سال از اين سرمايه گزاري تان داريد استفاده مي كنيد نهايتا صرفه اقتصادي بيشتري دارد نسبت به ساير روش ها از جمله روش هاي شيميايي . دكتر سرافرازي : مضافاً اين كه در واقع معرفي اين دانش جديد هزينه هاي توليد حشرات عقيم را كه بايستي در سطح انبوه هم توليد شود به شدت كاهش مي دهد و عملا كاربرد اين روش را بسيار راحت تر كرده و گرايش بيشتري هم براي كاربردش است كما اينكه در حال حاضر در بسياري از كشورها عملا با تركيب اين دو روش دارند در دفع آفاتشان استفاده مي كنند از آن . نريتور : امروزه بي توجهي و بي تفاوتي نسبت به محيط زيست به نتايج نامطلوبي منجر شده كه به دنبال آن در سراسر جهان باعث حساسيت بيشتر انسانها نسبت به مسائل زيست محيطي شده است طبق برآورد سازمان بهداشت جهاني هر ساله سه ميليون نفر بر اثر بيماري هاي ناشي از آلودگي هوا ميميرند اين رقم پنج درصد كل مرگ و مير سالانه جهان است سموم شيميايي كه در سراسر جهان براي مبارزه يا آ،ات كشاورزي استفاده مي‌شوند يكي از مهمترين آلاينده هاي هوا و آب است كه تاثيرات سوء بلند مدتي بر محيط زيست خواهد گذاشت اين اثرات مخرب به قدري گسترده است كه انسانها را واداشته است تا به فكر استفاده از شيوه هاي سالم تر و نويني بيفتند كه يكي از اين شيوه ها استفاده از پرتو افكني است . دكتر معروفي : اين است كه چند تركيب عمده است از مواد شيميايي كه الان براي كنترل آفات انباري دارد استفاده مي شود يكي از اين تركيبات ، تركيبات شيميايي با نام متيل برومايد ، متيل برومايد متاسفانه اثر تخريبي شديدي روي لايه ازن دارد و يك پروتوكلي در منترال كانادا تنظيم شده به امضاي تعداد زيادي از كشورهاي دنيا رسيده از جمله جمهوري اسلامي ايران هم اين پروتوكل را امضا كرده مبنبي براينكه هر متيل برومايد از چرخه توليدات مصرف حذف شود متيل برومايد واقعا تركيب خوبي است براي كنترل آفات انباري يعني به راحتي آفت را از بين مي برد در مدت زمان كوتاه ولي متاسفانه به دليلي همين اثرات مخربي كه در محيط زيست دارد تا سال 2015 ميلادي در كشورهاي در حال توسعه از جمله ايران طبق تعهدي كه ايران به اين پروتوكل داده است بايد مصرف متيل برومايد ممنوع شود . وقتي اين تركيب حذف شود يكي از سلاح هاي بسيار مهم ما براي كنترل آفات انباري از دست مان خارج شده يك يا دو تركيب ديگر باقي مي ماند . منتها ما بايد از الان دنبال جايگزين هاي مناسب براي اين تركيبات باشيم زمان را از دست ندهيم در دنيا هم در واقع اين اتفاق افتاده يعني يكي از روش هاي جايگزين براي تركيب متيل برومايد در واقع همين روش پرتو تابي است يعني در واقع در مجامع بين المللي ، مقالات و جلساتي كه در كنفرانس هاي مختلف تشكيل مي شود چند روش و چند تركيب معرفي و جايگزين مي شود براي تركيب متيل برومايد يكي از تكنيك هايي كه آينده روشني هم واقعا دارد همين روش پرتو تابي است . دكتر سرافرازي : در مقايسه با روش هاي مديريت آفات كه مي دانيد روش هاي مختلفي استفاده مي‌شود كه اساسا اصلي ترين روشي كه براي كنترل آفات دارند استفاده مي كنند بهره گيري از آفت ها و سموم شيميايي است طبيعي است كه كاربرد سموم شيميايي در يك كشاورزي پايدار بايستي به طور منطقي انجام شود . و طبيعتا اثرات زيست محيطي زيادي هم در عين حال در كنار خودش دارد از بين رفتن دشمنان طبيعي ، وجود باقي مانده سموم در محصولات كشاورزي كه به نوعي توسط مردم دارد استفاده مي شود اين روزها اهميت زيادي به آن داده مي شود و طبيعي است كه به دنبال راه كار ها و روش هاي ديگري باشند كه سموم را به صورت منطقي استفاده كنند و تا حد امكان استفاده از مبارزات شيميايي بر عليه آفات به عنوان آخرين راه كار در واقع قرار بگيرد . استفاده از اشعه دهي و پرتو دهي در واقع يكي از روش هاي بسيار سالمي است كه عملا اثرات سوء كاربرد مواد شيميايي را در مديريت آفات نخواهد داشت و مضافا اين كه در باره اين روش بسيار تخصصي عمل مي كند طبيعتا اثرات سويي روي ساير موجودات ديگر دشمنان طبيعي و غيره ندارد و از اين جهت بسيار روش سالم و با هزينه هاي كمتري هم است با در نظر گرفتن اثرات مخرب زيست محيطي سموم اين روش بسيار سالم تر و به صرفه است . دكتر رضا پناه : با توسعه علوم در زمينه شناخت تاثيرات روش هايي كه به طور معمول استفاده مي‌شد براي كنترل آفات گياهي ، روش هاي شيميايي ، روش هاي پر مخاطره ديگري كه در محيط زيست اثر منفي داشتند در كتاب هاي چاپ شده ، ژورناليست ها ، فيلم ها و حتي فيلم هاي متعددي ساختند و به آحاد بشر اين مخاطره را توضيح دادند و خوشبختانه در كشور ما هم اين شناخته شده است و ديگر از آن استفاده هاي بي رويه سموم شايد كمتر شده حتي محصولات ارگانيك مطرح است . نريتور : كشاورزي يكي از پايه هاي مهم اقتصادي هر كشور است تامين امنيت غذايي يك كشور از چنان اهميت بالايي برخوردار است كه كشورهاي مختلف زمان و توجه زيادي به اين بخش اختصاص داده اند استفاده از فناوري هاي مختلف در اين حوزه خود از اهميت هر چه بيشتر آن حكايت مي كند استفاده از تكنولوژي هسته اي براي مبارزه با آفات كشاورزي يكي از هوشمندانه ترين شيوه هايي است كه در بسياري از كشورها مورد استفاده قرار گرفته است كه از مهمترين ويژگي هاي آن مي توان از كارايي و تاثير گزاري بالاي آن و عدم آلايندگي محيط زيست نام برد.

منابع :

عنوان: آشنایی با معاهده منع و گسترش سلاحهای هسته ای و پروتکل الحاقی

نویسنده:کاظم غریب آبادی

عنوان: تکنیکهای هسته ای در علوم کشاورزی

نویسنده: فرامرز مجد- محمد رضا اردکانی

ناشر: دانشگاه تهران

عنوان: تسلیحات هسته ای در جهان سوم

مترجم : امان ا... ترجمان

عنوان: مجله علوم و فنون هسته ای

سازمان انرژی اتمی ایران

عنوان: روابط هسته ای ایران و روسیه و گزینه های سیاسی آمریکا